Nowa strategia w obliczu zmian

Wywiad z Arturem Olszewskim, Prezesem Zarządu Agencji Rynku Energii S.A.

Zbliża się rocznica powołania Zarządu Agencji Rynku Energii (ARE) w nowym kształcie osobowym. Objęcie przez Pana funkcji Prezesa Zarządu przypadło na czas pandemii, okres niezmiernie trudny w funkcjonowaniu energetyki, jak i całej polskiej gospodarki. Z jakimi wyzwaniami spotkał się kierowany przez Pana Zarząd ARE i w jaki sposób udało się rozwinąć działalność tej ważnej dla polskiej energetyki instytucji?

Rzeczywiście, powołanie nowego Zarządu ARE S.A. przypadło w trudnym okresie dla całej polskiej gospodarki, wywołanym przedłużającą się pandemią wirusa COVID-19. Oczywiście miało też wpływ na branżę energetyczną, a tym samym funkcjonowanie Agencji Rynku Energii S.A. – zarówno od strony organizacyjnej jak i przychodowej. Analizując pierwsze miesiące naszej pracy kluczowe było zapewnienie należytego nadzoru nad jakością i terminowością realizowanych zleceń biorąc pod uwagę, iż pracownicy wykonywali swoje obowiązki w trybie zdalnym w celu zminimalizowania zagrożenia zakażeniem wirusem. Ponadto, tak jak wspomniałem, trwająca pandemia miała również wpływ na przychody Spółki, wynikający m.in. z wdrażanych oszczędności po stronie klientów, które skutkowały ograniczeniem zamówień zewnętrznych. W wielu przypadkach obserwowaliśmy również wydłużający się okres podejmowania decyzji w związku ze składanymi przez ARE S.A. ofertami. Szczególnie spadek przychodów dostrzegalny był w przypadku portalu CIRE.PL co wiązało się z dużo mniejszą liczbą publikowanych reklam związanych z organizacją różnorakich targów, konferencji i szkoleń w formie stacjonarnej. Mimo tych trudności, poprzedni rok spółka zamknęła dodatnim wynikiem finansowym.

Pomijając powyższe aspekty, kluczowym zadaniem Zarządu było określenie nowych celów i priorytetów działań Agencji uwzględniających zachodzące zmiany w sektorze energetycznym i tym samym pojawiające się nowe możliwości i zagrożenia. Efektem tego było przygotowanie planu strategicznego na lata 2021- 2023, w którym oprócz szeregu działań cyklicznie realizowanych przez ARE S.A. w obszarze statystyczno-analitycznym zawarto nowe produkty i usługi doradcze. Dotyczy to m.in.: usług z zakresu audytów energetycznych, analiz dotyczących opłacalności inwestycji w farmy fotowoltaiczne czy też wymiany flot samochodowych w oparciu o bardziej ekologiczne rozwiązania. Kolejnym kierunkiem rozwoju mającym na celu uatrakcyjnienie naszej oferty są krótko-, średnio- i długoterminowe prognozy cen hurtowych energii elektrycznej, uwzględniające sytuację wynikającą z pandemii COVID-19, rozwój sektora e-Mobility, czy też rozwój energetyki prosumenckiej, który w coraz większym stopniu będzie ograniczał popyt na energię generowaną w dużych jednostkach systemowych opartych na paliwach kopalnych.

Warto podkreślić, że określając priorytety działań zwróciliśmy również szczególną uwagę na potrzebę większego zaangażowania ARE S.A. w projekty edukacyjne umożliwiające lepsze zrozumienie zachodzących zmian w polskiej energetyce, zwłaszcza w kontekście poszerzenia się grona osób zainteresowanych np. odnawialnymi źródłami energii. Szczególne znaczenie ma tutaj wykorzystanie portalu informacyjnego CIRE.PL

ARE rozpoznawana jest przez wielu naszych czytelników jako właściciel portalu internetowego CIRE.PL. Znaczne grono energetyków rozpoczyna swój dzień pracy od przeglądu zamieszczanych tutaj wiadomości. W ostatnim okresie obserwujemy zmiany nie tylko wizualnej strony portalu, ale i zawartości merytorycznej. Czy może Pan Prezes zdradzić, w którym kierunku będzie się rozwijał ten ważny dla energetyków portal informacyjny?

Portal informacyjny CIRE.PL ma długoletnią tradycję, jak również wiernych czytelników. Nasi odbiorcy oczekują najświeższych informacji dotyczących branży energetycznej, cenią też portal za treści merytoryczne, które się na nim znajdują. Niemniej, zwłaszcza w przypadku takich środków komunikacji, czas nie stoi w miejscu. Dlatego też, mając na uwadze dostosowanie się do obecnych trendów komunikacyjnych, a także opinie odbiorców, zmodernizowaliśmy nasz portal zarówno od strony technicznej, jak również wizualnej. Dzięki wprowadzonym zmianom możemy zaproponować m.in.: nowocześniejszą prezentację treści oraz form reklamowych, multimedialne formy wypowiedzi, komentarze za pośrednictwem CIRE.TV, a także pełną dostępność na urządzeniach mobilnych. Mając jednakże na uwadze długoletnich użytkowników serwisu staraliśmy się, aby wprowadzone zmiany dotyczące układu treści miały bardziej ewolucyjny niż rewolucyjny charakter.

Ponadto, tak jak Państwo zauważyli, portal rozwija się również tematycznie, co bezpośrednio jest związane z transformacją energetyczną, a w związku z tym – pojawieniem się nowych obszarów tematycznych, którymi zainteresowani są odbiorcy. Dlatego też oprócz uznanych już serwisów pojawiły się dotyczące np.: elektromobilności, zielonej energii, sieci LTE 450, gospodarki wodorowej. Oczywiście chcemy dalej utrzymać charakter naszego portalu, w którym dominują merytoryczne treści problemowe, opinie eksperckie lub komentarze. Zakładam również, że portal CIRE.PL będzie dalej ewoluował mając na uwadze dynamikę zmian i coraz szersze spektrum obszarów związanych z energetyką w kraju i na świecie.

Tak jak wcześniej wspomniałem, ponieważ problematyka energetyczna, jej wpływ na zmiany klimatu coraz częściej goszczą w polskich domach, chcielibyśmy również wykorzystać portal w celach edukacyjnych, aby był on platformą wiedzy nie tylko dla profesjonalistów z branży ale także np.: samorządów lokalnych, prosumentów, którzy za jego pośrednictwem będą mogli poszerzyć swoją wiedzę na temat pewnych pojęć, zagadnień czy też poznać opinie ekspertów w tym zakresie.

Artur Olszewski, Prezes Zarządu Agencji Rynku Energii S.A.

W środowisku energetycznym, a także w mediach, toczy się ożywiona dyskusja dotycząca kierunków transformacji sektora energetycznego. Można znaleźć bardzo różniące się od siebie obrazy przyszłości elektroenergetyki. ARE na bazie danych historycznych generuje również możliwe scenariusze rozwoju sektora. Jaki obraz energetyki wyłania się z danych przetwarzanych w ARE, jakie z tego płyną wnioski dla sektora energetyki?

Istotnie, ARE dysponuje bardzo bogatą bazą danych o polskiej elektroenergetyce. Najbogatsze zasoby obejmują okres budowy rynku energii począwszy od momentu uchwalenia ustawy Prawo energetyczne w 1997 roku. Zgromadzone informacje obrazują zakres i tempo przemian sektora, które kształtowane są przez kolejne akty prawne.

Z pewnością w elektroenergetyce nastąpiły duże zmiany. Zaznaczył się tu oczywiście wpływ ogólnej sytuacji geopolitycznej. W 2004 roku Polska wstąpiła do Unii Europejskiej decydując się na przyjęcie zasad funkcjonowania, praw i obowiązków określanych przez wszystkich członków wspólnoty. Wspólne prawo – traktaty, dyrektywy i rozporządzenia – obejmuje, rzecz jasna, także regulacje energetyki. Ich duży wpływ na środowisko naturalne prowadził do powiązania tej dziedziny gospodarki z kwestiami dotyczącymi zmian klimatu. Polityka klimatyczno-energetyczna stała się jednym z priorytetowych obszarów działania Unii Europejskiej, co wpływa w zasadniczy sposób na kierunki zmian w sektorze energetycznym wszystkich państw członkowskich.

Polska jest jednak w sytuacji szczególnej ze względu na strukturę mocy wytwórczych, jaka ukształtowana została jeszcze przed okresem transformacji gospodarczej. Duży udział mocy węglowych (w 1995 roku ponad 90 proc. w skali kraju), w powiązaniu z odpowiednimi zasobami węgla krajowego, pozwalały na zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego.

Jednak energetyka węglowa jest energetyką wysokoemisyjną, a w świetle światowej, w tym unijnej, polityki ograniczania emisji dwutlenku węgla (handel pozwoleniami na emisje CO2 w UE rozpoczął się w 2005 roku) stała się ona w ostatnich latach znaczącą przyczyną wzrostu cen energii elektrycznej w Polsce. Pomimo tego, że w 2020 roku moce węglowe, to już tylko ok. 66 proc. wszystkich mocy wytwórczych w kraju, to jednak zmiany w strukturze produkcji nie są aż tak znaczne ze względu na duże różnice w czasie pracy poszczególnych rodzajów instalacji wytwórczych. Udział energii elektrycznej z OZE w produkcji krajowej sięgnął ok. 18 proc.

Tempo zmian struktury mocy wytwórczych było w początkowym okresie przemian niewielkie. Zauważalne zmiany nastąpiły mniej więcej od 2010 roku. Sprzyjało temu otwarcie rynku energii na nowych inwestorów, którzy korzystali z dobrych warunków dla rozwoju energetyki odnawialnej. Wówczas właśnie dało się odczuć działanie wprowadzonego kilka lat wcześniej systemu wsparcia dla energetyki odnawialnej.

Jednakże, aby sprostać wymogom ograniczania nadmiernego wzrostu cen energii, tempo zmian struktury mocy powinno przyspieszać. Służą temu, m.in. polityka wpierania rozwoju energetyki odnawialnej, w tym morskiej i prosumenckiej oraz polityka wspierania poprawy efektywności energetycznej zarówno po stronie dostaw, jak i zużycia energii.

Należy także podkreślić, że polskie przedsiębiorstwa energetyczne znacznie zdynamizowały proces budowania energetyki niskoemisyjnej, ponieważ daje on korzystne perspektywy biznesowe. Ma to znaczenie tym bardziej, że właśnie ogłoszony został przez KE pakiet „FIT for 55″, dzięki któremu do 2030 r. cała UE ma ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o 55 proc. w porównaniu do 1990 r., a do 2050 r. stać się całkowicie neutralna dla klimatu.

Jeśli chodzi o biznes, to dane ARE potwierdzają, iż budowa rynku energii elektrycznej w Polsce przechodziła zmienne okresy.

Początki handlu energią po 1997 roku to zakup przez sprzedawców niemal całej produkowanej w Polsce energii za pośrednictwem PSE S.A. (w tym energii objętej kontraktami długoterminowymi [KDT]).

Mniej więcej od 2002 roku sprzedaż energii przez jej wytwórców została przekierowana w większości do spółek dystrybucyjnych i nowo powstających przedsiębiorstw obrotu. W 2007 roku rozwiązano KDT i dokonano rozdziału działalności dystrybucyjnej od obrotu energią, a od 2010 roku wprowadzono tzw. obligo giełdowe, co uruchomiło handel na giełdzie energii, która pomimo tego, że została założona już w 1999 roku, nie odgrywała znaczącej roli na rynku energii.

Ta zmiana umożliwiła pojawienie się obiektywnych indeksów cenowych, tak istotnych dla rynku. Obligo giełdowe związane było z wolumenem energii objętej KDT i natychmiast po zakończeniu większości z nich, obroty na TGE spadły, co zmusiło ustawodawcę do określenia tego obowiązku w nieco inny sposób. Obecnie pojawił się projekt zniesienia obliga giełdowego, a energetyka stoi przed perspektywą wydzielenia aktywów węglowych.

Jednym z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów w energetyce jest sektor energii odnawialnej, w tym prosumentów. Aby ocenić prawidłowo wpływ tego sektora na gospodarkę niezbędne są prawidłowe dane. W ocenach wielkości mocy zainstalowanej, ilości energii elektrycznej generowanej z energii odnawialnej nie ma zgodności między przedstawicielami resortów, PTPiREE oraz Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Jak należy interpretować te różnice ?

Jesteśmy świadomi problemu pojawiających się niezgodności w danych pochodzących z różnych systemów informacyjnych i zdarza się, że dostajemy zapytania w tym zakresie. Należy mieć jednak na uwadze, że dane pozyskiwane przez ARE w ramach realizowanych badań statystycznych statystyki publicznej gromadzone są tylko i wyłącznie w celach statystycznych, podczas gdy dane gromadzone przez Prezesa URE zbierane są na potrzeby działalności ustawowej, czy na potrzeby bieżącego prowadzenia ruchu KSE – jak w przypadku OSP. Dane dotyczące wielkości mocy zainstalowanej bądź ilości energii elektrycznej generowanej z energii odnawialnej zbierane są przez te instytucje w różnych terminach, czasami z pewnym przesunięciem czasowym w stosunku do danych zbieranych przez ARE (według stanu na dany dzień).

Ważnym obszarem działalności ARE są analizy i raporty. Które z tych opracowań uznaje Pan za szczególnie godne polecenia osobom zarządzającym przedsiębiorstwami energetycznymi dla prawidłowej realizacji zapisów polityki energetycznej Polski, biorąc pod uwagę czynniki ekonomiczne (kosztowe) oraz naturalne bariery rozwoju?

Decydujące zmiany, jakim podlega obecnie rynek energii w kraju, niosą nowe wyzwania dla przedsiębiorstw energetycznych. Staramy się na bieżąco monitorować ich kierunek i aktywnie uczestniczymy w rozwoju sektora elektroenergetycznego stale wzbogacając ofertę naszych prac analitycznych. Jednym z opracowań, które od lat cieszy się nieustającą popularnością i które chciałbym rekomendować, jako bieżące wsparcie dla osób zarządzających przedsiębiorstwami energetycznymi jest „Sytuacja techniczno-ekonomiczna sektora elektroenergetycznego”. Opracowanie to, wydawane w cyklu kwartalnym, zawiera szerokie spektrum informacji o aktualnej sytuacji zarówno w sektorze elektroenergetycznym, jak i jego podsektorach, m. in. dane o produkcji energii elektrycznej, dane w zakresie cen energii elektrycznej na rynku hurtowym w podziale na kierunki sprzedaży, informacje w zakresie kosztów wytwarzania, dane o wynikach finansowych sektora i wiele innych. Kolejnym raportem, który chciałbym polecić jest „Analiza bieżąca rynku detalicznego w Polsce”, która skierowana jest zarówno do firm aktywnie uczestniczących w rynku detalicznym, jak i tych, które dopiero zamierzają rozpocząć działalność w tym obszarze. W opracowaniu szczegółowo analizowana jest zmieniająca się struktura rynku detalicznego energii elektrycznej pod kątem sprzedawców, głównie przedsiębiorstw obrotu oraz pod kątem formy sprzedaży – w umowach kompleksowych i umowach sprzedaży. Opracowanie, w mojej ocenie jest skutecznym i niezwykle przydatnym narzędziem dla kadry zarządzającej, mogącym przyczynić się do umocnienia pozycji przedsiębiorstwa handlującego energią na detalicznym rynku energii.

Wymienione przeze mnie pozycje to tak naprawdę tylko niewielki element szerokiego spektrum analiz realizowanych przez ARE.

Istotną innowacją w funkcjonowaniu sektora energetycznego jest utworzenie Operatora Informacji Rynku Energii, określenie jego roli i zadań. Celem działalności OIRE będzie utworzenie i nadzorowanie Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii (CSIRE). Zgodnie z nowelizacją ustawy Prawo Energetyczne, Polskie Sieci Elektroenergetyczne zostały wyznaczone do pełnienia tej funkcji. Jak ocenia Pan możliwości współpracy ARE z CSIRE w celu wykorzystania zebranych danych do płynnej obserwacji zjawisk zachodzących w sektorze i szybszej analizy tendencji zmian w elektroenergetyce?

CSIRE ma stanowić narzędzie służące do przetwarzania informacji rynku energii na potrzeby działań realizowanych przez uczestników rynku lub operatora, na podstawie których następuje sprzedaż energii elektrycznej, jej wprowadzenie do sieci, pobór lub świadczenie usług związanych z energią elektryczną oraz wymiany informacji pomiędzy użytkownikami systemu elektroenergetycznego, przy czym procesy te nie dotyczą działań realizowanych w ramach centralnego mechanizmu bilansowania handlowego ani działań realizowanych na giełdach towarowych, czy na rynkach zorganizowanych.

Na zbudowanie i uruchomienie CSIRE przez PSE – które zostały, na mocy ustawy, operatorem tego systemu – ustawodawca wyznaczył 36 miesięcy, zatem system powinien zacząć działać od czerwca 2024 roku.

Korzystanie z danych gromadzonych w CSIRE jest ograniczone ustawą do uczestników rynku oraz wybranych organów, urzędów i instytucji publicznych. ARE działając w ramach systemu statystyki publicznej z pewnością będzie włączona w grono podmiotów, do których trafią informacje z CSIRE. W tej chwili trudno mówić o szczegółach, ale być może rzeczywiście współpraca pozwoli na płynne publikowanie i analizę danych w cyklach krótszych niż ma to miejsce obecnie, np. jeśli chodzi o ceny energii elektrycznej, popyt na energię w poszczególnych segmentach rynku detalicznego, czy strukturę rynku po stronnie sektora sprzedaży energii.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Wojciech Tabiś

Czytaj dalej