Kolejne etapy prac nad projektem optymalizującym proces przyłączeniowy
W numerze 4/2025 „Energii Elektrycznej” w ramach rubryki Paragraf w sieci informowaliśmy o trwających pracach nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Projekt UC84), którego celem jest dostosowanie krajowych regulacji do prawa unijnego, w tym wdrożenie dyrektywy 2024/1711 i rozporządzenia 2024/1106. Projekt zakłada m.in. usprawnienie procedur przyłączeniowych, lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury oraz zwiększenie przejrzystości rynku energii.
W dniu 16 października 2025 roku na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano informację o przekazaniu Projektu UC84 do Komitetu do Spraw Europejskich wraz z kompletem dokumentów towarzyszących. W porównaniu z pierwotną wersją projekt z 7 października 2025 roku zawiera istotne zmiany i doprecyzowania, w tym szczegółowe regulacje dotyczące przyłączeń.
1) Konfigurowalna umowa o przyłączenie
Zaktualizowany Projekt UC84 wprowadza nową definicję konfigurowalnej umowy o przyłączenie do sieci tj. umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej zawierającej postanowienia dotyczące ograniczenia wprowadzania energii elektrycznej do sieci elektroenergetycznej lub poboru energii elektrycznej z tej sieci, które mogą być zmienne w czasie i mogą odnosić się do zdefiniowanych zdarzeń lub parametrów związanych z pracą tej sieci. Taka konfigurowalna umowa o przyłączenie będzie dopuszczalna w przypadku, gdy przyłączenie bez ograniczeń we wprowadzaniu i poborze energii elektrycznej nie jest możliwe, pomimo planowanej rozbudowy sieci elektroenergetycznej w zakresie wynikającym z uzgodnionych z Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes URE) planów rozwoju.
2) Zasady współdzielenia infrastruktury
Projekt UC84 nadal przewiduje możliwość rozszerzenia współdzielenia infrastruktury (tzw. cable pooling) na inne rodzaje instalacji, a nowością jest m.in. likwidacja obowiązku wniesienia zaliczki w przypadku: (i) składania wniosku o określenie warunków przyłączenia kolejnej instalacji bez zwiększenia mocy przyłączeniowej ramach cable pooling do instalacji, dla której określono już warunki przyłączenia, zawarto umowę o przyłączenie lub dokonano przyłączenia, lub (ii) wnioskowania o zmianę parametrów technicznych tej instalacji.
3) Wygaśnięcie umowy z mocy prawa
Utrzymano propozycję wprowadzenia do umów o przyłączenie obowiązków realizacji przez podmiot przyłączany tzw. „kamieni milowych”. W zaktualizowanej wersji Projektu UC84 uszczegółowiono ramy prawne oraz terminy, kiedy umowa o przyłączenie, elastyczna umowa o przyłączenie do sieci, albo konfigurowalna umowa o przyłączenie do sieci dotycząca instalacji przyłączanej do sieci o napięciu powyżej 1 kV, wygasa z mocy prawa. Wiąże się to także z doprecyzowaniem procedury kontroli realizacji tych terminów i możliwości ich wydłużenia. Dla przykładu, podmiot przyłączany do sieci przed upływem ustawowych terminów będzie mógł jednokrotnie wystąpić do przedsiębiorstwa energetycznego, z którym zawarł umowę z wnioskiem o wydłużenie terminu o nie więcej niż 24 miesiące).
4) Ważność warunków przyłączenia
Projekt przewiduje skrócenie okresu ważności warunków przyłączenia z 2 lat do 1 roku oraz wprowadzenie możliwości ponownej weryfikacji warunków przyłączenia na etapie zawierania umowy o przyłączenie i odmowy jej zawarcia w przypadku stwierdzenia braku warunków do przyłączenia instalacji.
5) Zmiana lokalizacji planowanej inwestycji
W zaktualizowanej wersji Projektu UC84 dopuszczono możliwość modyfikacji warunków przyłączenia w zakresie lokalizacji planowanej inwestycji, jeśli ogranicza się ona wyłącznie do obszaru gminy lub gmin bezpośrednio sąsiadujących z terenem planowanej inwestycji.
6) Termin na złożenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu
Bez zmian pozostaje plan wprowadzenia w Projekcie UC84 przepisu określającego sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku do Prezesa URE o rozstrzygnięcie w sprawach odmowy przyłączenia do sieci powyżej 1 kV.
7) Ograniczenia wynikające z elastycznej umowy o przyłączenie
W Projekcie UC84 doprecyzowano, że warunki przyłączenia oraz elastyczna umowa o przyłączenie do sieci, a także zawierana na ich podstawie umowa o świadczenia usług przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, zawierają w szczególności postanowienia określające ograniczenia odpowiednio w kierunku poboru lub wprowadzania do sieci energii elektrycznej oraz wymagany zakres rozbudowy sieci, niemniej ograniczenia te obowiązywać będą mogły do czasu rozbudowy sieci nie dłużej jednak niż 3 lata od dnia zakończenia realizacji całości przyłączanego obiektu i uzyskania ostatecznego pozwolenia na użytkowanie, o ile obiekt jest objęty obowiązkiem jego uzyskania. Przedsiębiorstwo energetyczne będzie zobowiązane do poinformowania podmiotu, który zawarł elastyczną umowę o przyłączenie do sieci o zrealizowanej rozbudowie sieci elektroenergetycznej nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia tej rozbudowy.
8) Obszary przyłączeń oraz konkursy na moce przyłączeniowe
Zaktualizowana wersja Projektu UC84 wprowadza także nowe zasady dotyczące obszarów przyłączeń i konkursów na moce przyłączeniowe. Operatorzy systemów elektroenergetycznych będą zobowiązani do wskazywania w swoich planach rozwoju obszarów obejmujących jedną lub więcej stacji elektroenergetycznych, w granicach których zostanie przyznany priorytet przyłączania instalacji OZE. W ramach planowania preferowanych lokalizacji i struktury nowych źródeł w odniesieniu do instalacji przyłączanych do sieci o napięciu powyżej 1 kV, obejmujących instalacje OZE (wiatrowe, fotowoltaiczne) lub magazyny energii, przedsiębiorstwa te będą musiały wyznaczać konkretne obszary przyłączeń odpowiadające obecnemu i prognozowanemu zapotrzebowaniu na energię elektryczną.
Obszary zostaną podzielone na:
- „zielone” – z możliwością przyłączania takich instalacji, w perspektywie nie dłuższej niż 5 lat;
- „żółte” – z możliwością przyłączania takich instalacji, w perspektywie nie dłuższej niż 10 lat;
- „niebieskie” – z możliwością przyłączania takich instalacji, pod warunkiem istnienia warunków technicznych i ekonomicznych przyłączenia;
- „czerwone” – bez możliwości przyłączania takich instalacji.
Wskazane obszary mają obejmować co najmniej jedną istniejącą lub planowaną stację elektroenergetyczną danego przedsiębiorstwa energetycznego. W przypadku wyznaczenia w planie rozwoju obszarów przeznaczonych do przydziału mocy przyłączeniowej (zamiast – jak pierwotnie przewidywano – po wypowiedzeniu umów przyłączeniowych z mocy prawa), przedsiębiorstwo energetyczne dokonuje przydziału tej mocy w drodze konkursu. Dla każdego obszaru, w którym w terminie 12 miesięcy od dnia zatwierdzenia planu rozwoju wydano co najmniej jedne wstępne warunki przyłączenia, w 13 miesiącu od dnia zatwierdzenia planu operator systemu organizuje konkurs na przydział mocy przyłączeniowej. Uczestnikiem konkursu będzie mógł być wyłącznie podmiot, któremu wydano wstępne warunki przyłączenia obejmujące przyłączenie w obszarze objętym konkursem oraz który wpłacił wadium w wysokości odpowiadającej zabezpieczeniu. Wadium będzie musiało zostać wniesione nie później niż 14 dni przed planowanym terminem konkursu, w formie pieniężnej, na rachunek bankowy wskazany przez przedsiębiorstwo energetyczne organizujące dany konkurs. Jak wskazują projektodawcy w uzasadnieniu do Projektu UC84: „na pozostałych obszarach proces przyłączeniowy będzie odbywał się w trybie standardowym, a na obszarach, na których operator stwierdzi brak możliwości przyłączania instalacji oze, możliwość ta będzie zablokowana”.
9) Biogazownie
Warto odnotować, że w zaktualizowanej wersji Projektu UC84 utrzymano rozwiązania dla biogazowni. W przypadku instalacji OZE służącej do wytwarzania biogazu, biogazu rolniczego, energii elektrycznej z biogazu lub z biogazu rolniczego, ciepła z biogazu lub z biogazu rolniczego, lub biometanu z biogazu lub biometanu z biogazu rolniczego, wniosek o określenie warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV może zawierać oświadczenie podmiotu ubiegającego się o przyłączenie o zobowiązaniu do bezwarunkowego ograniczenia mocy wprowadzanej do sieci elektroenergetycznej w okresie od marca do września, na zasadach ustalonych w harmonogramie uzgodnionym z operatorem systemu, do którego sieci elektroenergetycznej ta instalacja będzie przyłączona, przy jednoczesnym zagwarantowaniu przez takiego operatora możliwości wprowadzania w tym okresie energii elektrycznej do sieci z gwarantowaną mocą przyłączeniową przez co najmniej 15 godzin w ciągu doby, z wyłączeniem okresów szczytowego wytwarzania energii elektrycznej w instalacjach OZE wykorzystujących do wytwarzania energii energię promieniowania słonecznego.
Poprawa efektywności energetycznej
30 września broku Rząd przedstawił projekt ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw (UC77), którego celem jest wdrożenie do polskiego porządku prawnego postanowień Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej. Nowe regulacje mają przyczynić się do osiągnięcia krajowych celów w zakresie oszczędności energii do 2030 roku, a także stworzyć trwałe ramy prawne dla dalszej poprawy efektywności po tej dacie.
Projekt obejmuje:
- zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim” m.in. przeprowadzanie przez inwestora analizy efektywności energetycznej dla inwestycji przekraczających wartość 100 mln euro (175 mln euro w przypadku projektów transportowych) we wszystkich sektorach gospodarki, w tym m.in.w budownictwie, transporcie, ICT, rolnictwie i finansach;
- nowe obowiązki sektora publicznego – instytucje publiczne będą zobowiązane do corocznego ograniczenia zużycia energii finalnej o 1,9% względem poziomu z 2021 roku, przygotowywania planów działań i raportowania efektów,
- cyfryzacje i usprawnienie systemu świadectw efektywności energetycznej (tzw. białych certyfikatów),
- modyfikację systemu świadectw efektywności energetycznej, obejmującą w szczególności zmianę zasad realizacji obowiązku przez podmioty zobowiązane (w tym przesunięcie terminu wniesienia opłaty zastępczej oraz możliwość rozliczenia obowiązku poprzez programy bezzwrotnych dofinansowań), a także usprawnienie zasad obliczania, weryfikacji i kontroli oszczędności energii w celu dostosowania systemu do nowych wymogów unijnych,
- wprowadzenie zachęt do realizacji projektów ESCO oraz w obszarze ubóstwa energetycznego,
- wzmocnienie roli audytów i systemów zarządzania energią – rozszerzenie obowiązków przedsiębiorstw, w tym wprowadzenie progów zużycia energii wiążących się z obowiązkiem wdrożenia certyfikowanych systemów zarządzania,
ACER proponuje uproszczenie i wzmocnienie unijnych ram prawnych dla sieci elektroenergetycznych
19 września broku Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) przedstawiła swoje rekomendacje dotyczące rewizji obowiązujących ram prawnych dla sieci elektroenergetycznych. W opublikowanym stanowisku wskazano propozycje zmian ukierunkowanych na przyspieszenie rozwoju infrastruktury energetycznej oraz zwiększenie przejrzystości i efektywności procesów regulacyjnych. Rekomendacje ACER koncentrują się na planowaniu rozwoju sieci. Wśród kluczowych obszarów działań ACER wskazuje m.in. opracowywanie scenariuszy oraz lepszą koordynację działań w ramach i pomiędzy ENTSO-E oraz ENTSO-G, identyfikację potrzeb infrastrukturalnych, wybór i monitorowanie projektów o znaczeniu wspólnotowym (PCI).
Przegląd orzecznictwa
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31 lipca 2025 roku (sygn. II NSK 23/25), pochylił się nad zagadnieniem przesłanek zastosowania instytucji odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej, przewidzianej w art. 56 ust. 6a ustawy Prawo energetyczne. Przepis ten stanowi, że Prezes URE może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek. W rozpoznawanej sprawie pojawiła się kwestia, czy możliwość ta przysługuje wyłącznie organowi regulacyjnemu, czy też może być stosowana również przez sąd powszechny w ramach kontroli decyzji Prezesa URE. Sąd Najwyższy przychylił się do stanowiska, zgodnie z którym sąd powszechny ma kompetencję do samodzielnego zastosowania art. 56 ust. 6a Prawa energetycznego, a tym samym może skorygować decyzję organu w sytuacji, gdy przesłanki ustawowe są spełnione. Sąd Najwyższy podkreślił, że w sprawie nie doszło do oczywistego naruszenia prawa, co przesądziło o utrzymaniu w mocy zaskarżonego orzeczenia. W ten sposób potwierdzono, że odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej nie jest wyłączną domeną organu regulacyjnego, lecz może być również stosowane przez sąd w ramach pełnej kontroli merytorycznej decyzji administracyjnej.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
