PARAGRAF W SIECI

Dalsze losy „pakietu sieciowego” (UC84) – wybrane propozycje zmian
15 stycznia 2026 r. rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (na etapie RCL: UC84) trafił do pierwszego czytania w komisjach Sejmu. Warto na tym etapie przypomnieć, po co jest ten projekt i gdzie zadziała najskuteczniej. Jak podkreślają projektodawcy konieczne jest przyspieszenie transformacji energetycznej, którą wciąż blokują projekty OZE sprzed kilku lat, które nie są realizowane, ponieważ w obecnych realiach rynkowych są już nieopłacalne (np. duże projekty PV). Dlatego też niezbędne jest wprowadzenie mechanizmów, które już na etapie procesu przyłączeniowego będą weryfikowały realność projektów i wyeliminują z rynku nierentowne z nich (potocznie „projekty zombie”). Te nowe mechanizmy trzeba będzie stosować również do projektów, które uzyskały warunki przyłączenia na podstawie obowiązujących przepisów. Z uwagi na trwający proces legislacyjny, w aktualnym Paragrafie sygnalizujemy wybrane kwestie, na które warto zwrócić uwagę.

1) Pozycja OSD w projektowanych zmianach
Proponowane zmiany nie pozostają bez wpływu na sytuację OSD. Projekt przewiduje m.in.:

• wprowadzenie do umów o przyłączenie do sieci tzw. kamieni milowych, czyli terminów realizacji inwestycji np. pozyskania pozwolenia na budowę w odpowiednim okresie, pod rygorem wygaśnięcia z mocy prawa umowy o przyłączenie do sieci,
• zwiększenie wysokości zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie z 30 zł na 60 zł na każdy kW mocy przyłączeniowej zarówno mocy „wytwórczej”, jak i „odbiorczej” i podwyższenie pułapu tej kwoty do 6 mln zł,
• wprowadzenie opłaty administracyjne za rozpatrzenie wniosku o przyłączenie w wysokości 1 zł za 1 kW mocy przyłączeniowej, maksymalnie do 100 tys. zł,
• wprowadzenie obowiązku ustanowienia zabezpieczenia finansowego pokrywającego koszt realizacji przyłączenia w razie rozwiązania umowy o przyłączenie przez inwestora w wysokości 30 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej dla mocy nieprzekraczającej 100 MW, oraz w wysokości 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej dla mocy przekraczającej 100 MW, jednak nie więcej niż 12 mln zł,
• skrócenie okresu ważności warunków przyłączenia,
• zasady zmiany warunków przyłączenia.

Te nowe wymagania będą miały zastosowanie zarówno do nowych instalacji, jak i do instalacji, dla których uzyskano już warunki przyłączenia do sieci lub dla których wniosek o określenie warunków przyłączenia został już złożony. Zakłada się, że zmiany te pozytywnie wpłyną na sferę przyłączania do sieci.

2) Umowy przyłączeniowe z ograniczeniami – elastyczność i redysponowanie
Projekt ustawy wprowadza dwa nowe modele umów o przyłączenie do sieci, które w praktyce mogą stać się nowym standardem tam, gdzie istniejąca czy nawet planowana sieć nie zapewnia odpowiednich mocy przyłączeniowych. W umowie elastycznej operator – na obszarach o ograniczonej przepustowości – będzie mógł wprowadzać uzasadnione ograniczenia poboru lub wprowadzania energii elektrycznej. Co do zasady ma to działać jako rozwiązanie przejściowe do czasu rozbudowy sieci elektroenergetycznej, z limitem czasowym i bez odpowiedzialności operatora za skutki tych ograniczeń. W umowie konfigurowalnej ograniczenia mają pójść dalej: jeżeli przyłączenie „bez ograniczeń” nie będzie możliwe nawet mimo planowanej rozbudowy, to ograniczenia mogą być zmienne w czasie, oparte o parametry/ zdarzenia pracy sieci, a nawet mieć charakter trwały.

3) Reforma procedur przyłączeniowych – mniej barier wejścia, więcej dyscypliny po przyłączeniu
Projekt poszerza model przyłączenia w ramach współdzielenia jednego przyłącza. Formuła cable poolingu ma stać się szerzej dostępnym sposobem realizacji instalacji OZE i magazynów energii elektrycznej w ramach jednego przyłącza – z uproszczeniami proceduralnymi. Równolegle pojawia się rozwiązanie, które
ma ograniczać „ciężar” ekspertyz wpływu na system elektroenergetyczny przy zmianach w wydanych warunkach przyłączenia – jeżeli inwestor dodaje kolejną instalację i zwiększa moc zainstalowaną, ale nie zmienia mocy przyłączeniowej (odpowiednio po stronie poboru albo wprowadzania energii), to zakres ekspertyzy ma być węższy niż dotychczas. Drugi kierunek to wzmocnienie egzekwowalności dotrzymywania mocy przyłączeniowej. Jeżeli „strażnik mocy” działa nieprawidłowo, a podmiot przekracza moc przyłączeniową, operator ma zyskać możliwość realnej reakcji – włącznieze wstrzymaniem wprowadzania energii elektrycznej do sieci albo wstrzymaniem jej poboru. To ważny sygnał: projekt nie tylko „ułatwia przyłączenia”, ale też domyka temat odpowiedzialności za dotrzymywanie uzgodnionych parametrów współpracy. Trzeci kierunek to zmniejszenie ilości wymaganych dokumentów, ale bez całkowitej rezygnacji z kontroli ze strony operatora systemu. Projekt znosi obowiązek dołączania do wniosku wypisu i wyrysu z MPZP albo decyzji WZ oraz dokumentu potwierdzającego tytuł prawny – w zamian pojawia się oświadczenie inwestora. Jednocześnie operator zachowuje możliwość zażądania tych dokumentów. Czwarty kierunek to terminy. Dla określonych kategorii (m.in. instalacje z grup I–II, części III lub VI oraz biogazownie rolnicze do 2 MW) operator ma mieć 60 dni na potwierdzenie kompletności wniosku o warunki przyłączenia albo wskazanie braków. Z kolei przy sporach o odmowę zawarcia umowy o przyłączenie do sieci >1 kV projekt ustawy wprowadza 6-miesięczny termin na złożenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu do Prezesa URE – po to, żeby ograniczyć inicjowanie sporów po bardzo długim czasie od odmowy. W tle pojawiają się też rozwiązania sektorowe. Projekt upraszcza i wzmacnia zasady przyłączania biogazowni wytwarzających energię elektryczną. Z kolei dla inwestycji kolejowych przewiduje zestaw ułatwień: zniesiono zabezpieczenie i oświadczenie o tytule prawnym, wydłużono do 5 lat termin wygaśnięcia umowy za niedotrzymanie tzw. kamieni milowych, odroczono na 5 lat wejście w życie opłaty za wniosek i zaliczki, a warunki przyłączenia mają być ważne 2 lata od doręczenia. Projekt przewiduje również możliwość wyjątkowej i należycie uzasadnionej ponownej weryfikacji warunków technicznych i ekonomicznych dla odbiorcy już na etapie zawierania umowy o przyłączenie. Jeżeli w wyniku takiej weryfikacji okaże się, że warunki te nie istnieją, operator będzie mógł odmówić zawarcia umowy. Projekt porządkuje również sposób ujmowania przyłączeń odbiorczych >1 kV w ekspertyzach wpływu na system: do czasu zawarcia umowy o przyłączenie takie przyłączenie nie ma być uwzględniane w ekspertyzie (dotyczy instalacji odbiorczych, a nie wytwórców ani magazynów energii).

4) Ułatwienia po stronie odbiorców – więcej niż jedna umowa na jednym przyłączu
Nowe przepisy mają na celu umożliwić odbiorcy końcowemu zawarcia więcej niż jednej umowy kompleksowej lub więcej niż jednej umowy sprzedaży energii elektrycznej, w ramach jednego przyłącza, które gwarantuje im dostęp do sieci elektroenergetycznej. Odbiorca energii elektrycznej będzie miał możliwość skorzystania z uproszczonej procedury, wnioskowania o dodatkowy punkt poboru energii w ramach istniejącego przyłącza.

5) Energia z testów i rozruchu przed pozwoleniem/koncesją
Projekt również porządkuje status energii wprowadzanej do sieci na etapie testów i rozruchu technologicznego (przed ostatecznym pozwoleniem na użytkowanie albo przed uzyskaniem koncesji) oraz uzasadnia potrzebę szerszych możliwości jej sprzedaży niż wyłącznie na rynku bilansującym. Przykładowo, przedsiębiorca obowiązany do uzyskania koncesji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej albo magazynowania energii elektrycznej w magazynie energii elektrycznej będzie mógł:

• uczestniczyć w rynku bilansującym,
• wytwarzać energię elektryczną oraz sprzedawać energię elektryczną wytworzoną w jednostce wytwórczej – w przypadku przedsiębiorcy obowiązanego do uzyskania koncesji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej, z wyłączeniem sprzedaży do odbiorców końcowych,
• magazynować energię elektryczną – w przypadku przedsiębiorcy obowiązanego do uzyskania koncesji w zakresie magazynowania energii elektrycznej,
• świadczyć usługi systemowe lub usługi systemowe niedotyczące częstotliwości – od dnia pierwszego wprowadzenia energii elektrycznej do sieci elektroenergetycznej, bez wymaganej przepisami ustawy koncesji. Projekt zakłada ograniczenie czasowe korzystania z tego uprawnienia.

Nowy projekt ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw
31 grudnia 2025 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji został opublikowany nowy projekt ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (tzw. UD332), którego zakres obejmuje głównie regulacje dotyczące biometanu (w szczególności wprowadzenie wsparcia dla biometanu w instalacjach powyżej 1 MW, zmiany dotyczące wniosku o wydanie gwarancji pochodzenia dla biometanu, określenie zasad funkcjonowania gazociągu bezpośredniego służącego do dostarczania biogazu, biogazu rolniczego lub biometanu).

Przy czym w kontekście powyższego projektu w szczególności zwracamy uwagę, że obecnie sposób sumowania mocy mikroinstalacji i magazynu energii został określony w art. 7 ust. 8d12 ustawy – Prawo energetyczne, który stanowi, że moc zainstalowanej mikroinstalacji nie obejmuje mocy zainstalowanego magazynu energii elektrycznej, pod warunkiem, że suma mocy zainstalowanego magazynu i łącznej mocy, którą można wprowadzić do sieci dystrybucyjnej przez mikroinstalację z magazynem energii elektrycznej, nie przekracza mocy zainstalowanej elektrycznej mikroinstalacji. Projektodawcy proponują modyfikację tego przepisu. Zgodnie z propozycją w ramach wspomnianego projektu, w przypadku przyłączenia do sieci dystrybucyjnej mikroinstalacji z magazynem energii elektrycznej, do mocy zainstalowanej mikroinstalacji, nie będzie wliczać się mocy zainstalowanej magazynu energii elektrycznej, o ile: (i) moc zainstalowana magazynu energii elektrycznej jest nie większa niż 2,2-krotność mocy zainstalowanej elektrycznej mikroinstalacji oraz (ii) łączna moc, która może być wprowadzana do sieci dystrybucyjnej przez mikroinstalację z magazynem energii elektrycznej, jest nie większa niż moc zainstalowana elektryczna mikroinstalacji.

„Inteligentne sieci” elektroenergetyczne
W dniu 8 stycznia br. CEER opublikowało opracowanie pt. „Wskaźniki efektywności elektroenergetycznej inteligentnej sieci” (ang. Electricity “Smart Grid” Performance Indicators), którego celem jest dostarczenie krajowym organom regulacyjnym uporządkowanych ram służących monitorowaniu oraz ocenie funkcjonowania sieci elektroenergetycznych; zaproponowane w dokumencie wskaźniki mają wspierać sprawowanie skutecznego nadzoru regulacyjnego.

Przegląd orzecznictwa
W wyroku SOKiK w Warszawie z 29 października 2025 r. (sygn. akt. XVII AmE 263/24) sąd wskazał, że odmowa zawarcia umowy o przyłączenie do sieci nie musi być wyrażona wprost. Może do niej dojść także wtedy, gdy przedsiębiorstwo energetyczne co prawda przesyła warunki przyłączenia i projekt umowy, ale proponuje je w takiej treści, że są one nie do zaakceptowania dla podmiotu ubiegającego się o przyłączenie. Dla OSD oznacza to konieczność precyzyjnego formułowania warunków i projektu umowy (oraz dokumentowania uzasadnienia ewentualnych ograniczeń, w szczególności na „przyszłość”, jeśli doszłoby do sporu przed Prezesem URE, a w następnym kroku przed sądem).

SOKiK w wyroku z dnia 20 listopada 2025 r. (sygn. akt. XVII AmE 201/24) uznał, że przepisy nie rozstrzygają wprost, jak kwalifikować magazyn energii przy przyłączeniu do sieci. Choć Prawo energetyczne zawiera definicję magazynu, to w dacie wydania decyzji (ustalającej obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie) nie traktowano go jako odrębnej kategorii przyłączanej (ani jako urządzeń odbiorczych, ani jako instalacji wytwórczych). Sąd rozpoznając sprawę doszedł jednak do przekonania, że prawidłowa jest koncepcja, że na potrzeby przyłączenia magazynu energii elektrycznej do sieci, należy oceniać jego wpływ na sieć tak jak źródła wytwórczego. Dlatego w tej sprawie, dla zapewnienia sprawności pracy sieci elektroenergetycznej i zachowania bezpieczeństwa systemu elektroenergetycznego, konieczne było ustalenie wpływu na tę sieć magazynu energii w stanie jego rozładowywania, a więc wprowadzania energii do sieci (obciążenia sieci). To oznacza konieczność sprawdzenia, jaki wpływ na sieć wywoła wprowadzanie energii przez magazyn, z perspektywy bezpieczeństwa i niezawodnej pracy systemu. Taka interpretacja sądu w tym może stanowić wskazówkę, jak należało oceniać wpływ magazynów energii elektrycznej.

Z kolei niedawno opublikowany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 19 grudnia 2025 r. (sygn. akt. III OSK 2925/22) dotyczył skargi kasacyjnej związanej ze sporem między zasadą jawności informacji publicznej a ochroną tzw. informacji sensytywnych OSD. NSA oddalając skargę kasacyjną, utrzymał rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA). Istotne dla OSD jest podkreślenie, że Sąd I instancji stwierdził, że wydanie przez przedsiębiorstwo decyzji o odmowie udostępnienia swojego planu rozwoju (w całości) w istotny sposób naruszało Ustawę o dostępie do informacji publicznej. Przedsiębiorstwo nie miało bowiem – w ocenie WSA – podstaw prawnych do uznania, że tajemnicę ustawowo chronioną może stanowić całość dokumentu, jakim jest plan rozwoju sieci. Zdaniem Sądu I instancji przedsiębiorstwo było bowiem obowiązane do rozważenia, które konkretnie z zawartych w planie rozwoju informacje nie mogą zostać w jej ocenie ujawnione w oparciu o Ustawę o dostępie do informacji publicznej i po ewentualnym stwierdzeniu, że takie informacje są w planie zawarte, udostępnić stronie plan z ich wyłączaniem, wydając jednocześnie decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej tylko w takim ściśle określonym zakresie. Wyrok WSA ma szczególnie praktyczne znaczenie dla OSD, zwłaszcza w kontekście ochrony informacji sensytywnych wskazanych w Programie zgodności OSD.

Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.