Nowa energetyka za dwie dekady

Rozmowa z Michałem Kurtyką, ministrem klimatu 

Na rozwój energetyki wpływa wiele istotnych czynników: ekonomicznych, środowiskowych, technicznych, geograficznych itp. Które, według Pana Ministra będą  mieć największe znaczenie dla funkcjonowania i rozwoju rynku energii w perspektywie najbliższych kilkunastu  lat? 

Wszystkie te aspekty należy brać pod uwagę. Bez wątpienia kwestie środowiskowe i dążenie do neutralności klimatycznej stanowią w ostatnich latach główny czynnik wyznaczania trendów zmian globalnych, w tym w energetyce. Musimy jednak mieć na względzie również pozostałe wymienione elementy tj. czynniki ekonomiczne, techniczne, geograficzne, czy polityczne. 

Każda zmiana, także w energetyce, wiąże się z poniesieniem kosztów, a wdrażanie zmian w trybie przyspieszonym może spowodować zwiększenie obciążenia odbiorców końcowych tymi kosztami, w tym gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, czy przemysłu. 

Działania transformacyjne, które będziemy podejmować związane są z licznymi wyzwaniami, którym musimy sprostać. Polska energetyka opiera się na mocno wyeksploatowanych elektrowniach węglowych (ok. 70% mocy ma ponad 30 lat). Stoimy przed wyzwaniem zbudowania nowego systemu energetycznego w najbliższym 20-leciu. Nie tylko z uwagi na dążenie do obniżania emisyjności sektora energetycznego, ale także dlatego, że gospodarka musi mieć bezpieczne źródło produkcji energii elektrycznej, także w takie dni, gdy wiatr nie wieje lub nie ma słonecznej pogody. Zapewnienie ciągłości i stabilności dostaw energii do przemysłu i odbiorców jest nieodzownym elementem przyciągającym inwestycje w kraju. Rozwojowi energetyki w kierunku niskoemisyjnym musi towarzyszyć rozwój infrastruktury sieciowej. To ogromna przestrzeń do wdrażania innowacji m.in. w obszarze cyfryzacji sektora energetycznego. 

Również czynnik geograficzny i surowcowy jest niezwykle istotny. Transformacja, którą projektujemy, obejmuje zarówno kwestie dostępności zasobów surowcowych, niezależności energetycznej, jak i warunków klimatycznych. Bierzemy pod uwagę zróżnicowane warunki pogodowe (tzw. lata klimatyczne) i dzięki temu jesteśmy w stanie ocenić potencjał wykorzystania OZE w Polsce. Dlatego też przede wszystkim poszukujemy rozwiązań dopasowanych do naszych warunków – jak np. wykorzystanie energii wiatru na Bałtyku, a w dalszej kolejności także biometanu czy wodoru.

Pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” obejmuje m. in. zagadnienia dotyczące efektywności energetycznej, dynamiczny rozwój energii odnawialnej, zmiany struktury rynku energii elektrycznej. Jak równoważyć wspólne cele i  indywidualne interesy poszczególnych  krajów, biorąc pod uwagę ich różny poziom gospodarczy? Jaki kierunek rozwoju powinna przyjąć polska energetyka, aby  pogodzić cele bezpieczeństwa energetycznego Polski z kierunkami wytyczonymi przez pakiet „Czysta energia…” i  akceptowalną dla odbiorców ceną energii? 

Zadania, jakie stawiają przed nami akty prawne przyjęte w 2018 i 2019 r. w ramach pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” są bardzo ambitne i dotyczą całego sektora energetycznego. Proces negocjacji poszczególnych dokumentów pakietu był próbą równoważenia indywidualnych interesów poszczególnych państw członkowskich w zakresie ich wkładów w realizację wspólnych celów. Część dokumentów, szczególnie dyrektywy, pokazują kierunek docelowy, lecz sposób implementacji zależy od poszczególnych państw. To one decydują, jakimi środkami i w jaki sposób zrealizować cel zgodnie z własnym potencjałem. Ponadto, część celów jest orientacyjna lub wyliczana na podstawie formuł i stanowi wkład do realizacji celu ogólnounijnego.

Kierunek, jaki powinna przyjąć polska energetyka, został zaprezentowany w projekcie „Polityki energetycznej Polski do 2040 r.”, gdzie poza licznymi celami składowymi przedstawionymi w poszczególnych częściach PEP2040 (np. w zakresie efektywności energetycznej, rynków energii, pokrycia zapotrzebowania na surowce energetyczne itd.) wskazano 3 filary, na których opierać się będzie transformacja polskiej energetyki. Są to: sprawiedliwa transformacja, zeroemisyjny system energetyczny i dobra jakość powietrza.  Będziemy dążyć do obniżenia emisyjności wytwarzania energii elektrycznej poprzez rozwój OZE, w tym m.in. morskiej energetyki wiatrowej oraz wdrożenie energetyki jądrowej, a także działać na rzecz poprawy jakości powietrza poprzez cele redukcji emisji w transporcie i ciepłownictwie. Cała transformacja będzie jednak przebiegała w duchu sprawiedliwej transformacji, tak aby obszary, dla których koszty będą najwyższe, uzyskały odpowiednie wsparcie w tworzeniu nowych miejsc pracy i rozwoju kompetencji zawodowych pracowników, którzy będą musieli się przekwalifikować. 

W nowym modelu rynku energii zmienia się także rola operatorów systemów energetycznych. Efektywność energetyczna, gospodarka niskoemisyjna, odnawialne źródła energii i energetyka rozproszona, obywatelskie społeczności energetyczne, elektromobilność, magazynowanie energii, sieć inteligentna – to kluczowe wyzwania jakie czekają spółki energetyczne. Jakie według Pana są najważniejsze zadania stojące w związku z tym przed operatorami sieci elektroenergetycznych? 

Podstawowymi zadaniami operatorów sieci zawsze było i będzie zapewnienie stabilnych i bezpiecznych dostaw energii elektrycznej do odbiorców końcowych. To zadanie nadal pozostanie priorytetem działań i rozliczania operatorów z ich odpowiedzialności. Oczywiście w dobie rozwoju energetyki prosumenckiej, takiej jak niewielkie źródła OZE, magazynowanie energii, elektromobilność oraz pozostałe usługi elastyczności popytu i podaży, działalność operatorów będzie dostosowywać się do wymogów i wpływu energetyki rozproszonej na sieci elektroenergetyczne. Operatorzy sieci dystrybucyjnych będą mieli za zadanie nie tylko zwiększyć dostępność sieci dla wszystkich zainteresowanych, ale również przyjąć zasady prowadzenia działalności czy obsługi klientów, które będą przyczyniać się do zachęcania ich do odgrywania coraz aktywniejszej roli, co w konsekwencji przyczyni się do bezpieczeństwa pracy sieci. Będzie to dotyczyć inwestycji w przepustowość linii, zwiększania obciążalności prądowej czy inteligentnych metod opomiarowania stacji oraz linii (smart metering i smart grid). Będziemy dążyć do tego, aby sieć dystrybucyjna stała się nowym obszarem rynku, przeznaczonym do handlu usługami regulującymi jakość energii elektrycznej, czyli dążącymi do zmniejszania ilości przerw w dostawach prądu oraz skrócenia czasu ich trwania.

Aby zrealizować wyzwania stojące przed operatorami systemów energetycznych, w tym w szczególności te związane z rozwojem OZE i elektromobilności, potrzebne są duże środki na inwestycje w infrastrukturę energetyczną. Jaki jest aktualny status prac nad programami, z których możliwe byłoby finansowanie inwestycji w rozwój infrastruktury energetycznej? (Program operacyjny 2021-2027 / Krajowy Plan Odbudowy / Fundusz Sprawiedliwej Transformacji / CEF / Fundusz modernizacyjny / Fundusz celowy dla energetyki). 

W nadchodzącej perspektywie finansowej Polska będzie miała do dyspozycji łącznie w ramach Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021-2027 (WRF 2021-2027) oraz Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy (EIO) więcej środków niż w obecnej perspektywie 2014-2020. Wynika to m.in. z nowych instrumentów finansowych, odpowiadających na unijne wyzwania, związane m.in. z odbudową europejskiej gospodarki, dotkniętej pandemią koronawirusa. 

W zakresie priorytetów wykorzystywania środków z budżetu Unii Europejskiej Komisja Europejska wskazuje szczególną uwagę na transformację cyfrową oraz energetyczną. Nowy budżet wiąże się z realizacją Europejskiego Zielonego Ładu – strategii zeroemisyjnego rozwoju całej UE, z punktami zwrotnymi w 2030 i 2050 r., dlatego planowane inwestycje w sektorze energii i działania na rzecz niskoemisyjnej transformacji naszego kraju w przyszłej perspektywie finansowej będą miały szczególne znaczenie. 

Transformacja polskiej energetyki m.in. w kierunku rozproszonych źródeł energii, jak OZE, stanowi ogromne wyzwanie również dla polskiego systemu elektrycznego. Dlatego też, tak istotne są inwestycje w inteligentną infrastrukturę elektroenergetyczną. 

Kolejnym ogromny wyzwaniem, który stoi przed naszym systemem elektroenergetycznym jest program budowy morskiej energetyki wiatrowej. 

Niestety, z różnych względów, także trwającej pandemii, wciąż nie mamy ostatecznego kształtu regulacji europejskich, które będą wyznaczały zasady finansowania inwestycji w programach po 2020 r. Najnowsza propozycja WRF i EIO, wynikająca z ostatnich konkluzji Rady Europejskiej, która odbyła się w dniach 17-21.07.2020 r., jest obecnie przedmiotem negocjacji pomiędzy Parlamentem Europejskim a Radą.  Niezależnie od sytuacji na szczeblu unijnym, na poziomie krajowym trwają intensywne prace nad przygotowaniem programów dla funduszy polityki spójności, jak również wyselekcjonowaniem dojrzałych, gotowych do realizacji projektów do Krajowego Planu Odbudowy, który będzie podstawą do udzielenia wsparcia w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy.

Cały czas trwają prace nad Polityką energetyczną Polski. Jakie najważniejsze cele dla operatorów systemów dystrybucyjnych powinny Pana zdaniem znaleźć się w tym dokumencie? 

Stabilne dostawy energii elektrycznej są kluczowym elementem budowy odpowiednich warunków dla rozwoju gospodarczego, w tym rozwoju przemysłu oraz rozwoju poszczególnych regionów Polski. Rozwój infrastruktury sieciowej to jednocześnie niezbędny warunek transformacji energetycznej od modelu scentralizowanego w kierunku energetyki rozproszonej i lokalnej. Rosnący udział odnawialnych źródeł energii, wzrost aktywności odbiorców na rynku poprzez zwiększającą się liczbę prosumentów energii odnawialnej i popularyzację klastrów energii, spółdzielni energetycznych, czy obywatelskich wspólnot energetycznych, a także rozwój elektromobilności wymagają dostosowania systemów dystrybucyjnych do bardziej wymagających warunków pracy. Rozwój infrastruktury sieciowej musi nadążać za zmianami całego sektora energetycznego. Będzie polegał na jej wzmocnieniu, a prowadzone inwestycje powinny przyczyniać się do stopniowego przekształcania sieci pasywnej (jednokierunkowej) w sieć aktywną (dwukierunkową). 

Aktualnie priorytetem jest poprawa jakości dostaw energii elektrycznej do odbiorców, mi.in. poprzez poprawę wskaźników dotyczących czasu trwania i częstotliwości występowania przerwy długiej w dostarczaniu energii elektrycznej (wskaźniki SAIDI i SAIFI).  Celem jest, aby w 2030 r. czas przerw w dostawach energii odbiorców nie przekraczał średnio 85 min. na odbiorcę. 

Rosnące wymagania w stosunku do stanu sieci wynikają także z potrzeby coraz lepszej gotowości na sytuacje awaryjne. W tym obszarze powstaje konieczność zwiększenia wykorzystania w sieciach średnich napięć elementów sterowania i automatycznej rekonfiguracji, wyposażenia systemów oraz linii SN i nn w urządzenia diagnostyki i analizy pracy sieci, a także wdrożenia cyfrowego systemu łączności w sieci dla OSD i zapewnienie odpowiedniej struktury wspomagającej obsługę cyberincydentów. Przewidujemy także  szereg inwestycji sieciowych związanych ze wzrostem udziału skablowania sieci średniego napięcia.

PTPiREE współpracuje z resortem na wielu płaszczyznach, między innym podczas wypracowywania regulacji i dokumentów strategicznych dla branży i gospodarki, przedstawiając propozycje i uwagi podsektora. Jaką rolę widzi Pan Minister dla takich stowarzyszeń branżowych jak PTPiREE? 

Administracja rządowa od lat współpracuje z organizacjami reprezentującymi sektor energetyczny w Polsce. To ważna współpraca szczególnie ze względu na zaangażowanie organizacji w tworzenie reguł funkcjonowania energetyki w kraju. PTPiREE, które wspiera administrację od początku swojego istnienia, czyli od blisko 30 lat,  jest właśnie przykładem takiej udanej współpracy.

Jako stowarzyszenie zrzeszające operatorów elektroenergetycznych systemów dystrybucyjnych i operatora systemu przesyłowego, PTPiREE działa na rzecz poprawy efektywności funkcjonowania sieci energetycznej, jakości usług i obsługi odbiorców, prowadząc prace w komisjach i zespołach roboczych z aktywnym udziałem swoich członków – przedstawicieli spółek energetycznych.

Istnienie i działalność takich organizacji jest, jak wspomniałem, bardzo ważne z punktu widzenia administracji rządowej, do zadań której należy kształtowanie reguł funkcjonowania sektora energetycznego i kreowania polityki energetycznej państwa. 

Dalszy udział PTPiREE oraz innych, podobnych stowarzyszeń i organizacji, w szczególności w zakresie wspierania działań rządu w obszarze strategii, regulacji i legislacji, jest kluczowy. Duże pole działania widzę również we wspieraniu innych przedsięwzięć i inicjatyw. Przykładem mogą realizowane przez PTPiREE kampanie i programy edukacyjne np. „Polska. Z Energią Działa Lepiej”, na temat rynku energii oraz roli operatorów systemu elektroenergetycznego czy też kampania „Inteligentne sieci – dla domu, środowiska i gospodarki”, obejmująca szereg działań aktywnej edukacji w zakresie racjonalnego i efektywnego użytkowania energii elektrycznej, przy wykorzystaniu nowoczesnych rozwiązań w zakresie inteligentnych sieci energetycznych, ze szczególnym uwzględnieniem inteligentnego opomiarowania.

Rozmawiała: Olga Fasiecka

Aby zrealizować wyzwania stojące przed operatorami systemów energetycznych, w tym w szczególności te związane z rozwojem OZE i elektromobilności, potrzebne są duże środki na inwestycje w infrastrukturę energetyczną. Jaki jest aktualny status prac nad programami, z których możliwe byłoby finansowanie inwestycji w rozwój infrastruktury energetycznej? (Program operacyjny 2021-2027 / Krajowy Plan Odbudowy / Fundusz Sprawiedliwej Transformacji / CEF / Fundusz modernizacyjny / Fundusz celowy dla energetyki).
W nadchodzącej perspektywie finansowej Polska będzie miała do dyspozycji łącznie w ramach Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021-2027 (WRF 2021-2027) oraz Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy (EIO) więcej środków niż w obecnej perspektywie 2014-2020. Wynika to m.in. z nowych instrumentów finansowych, odpowiadających na unijne wyzwania, związane m.in. z odbudową europejskiej gospodarki, dotkniętej pandemią koronawirusa.
W zakresie priorytetów wykorzystywania środków z budżetu Unii Europejskiej Komisja Europejska wskazuje szczególną uwagę na transformację cyfrową oraz energetyczną. Nowy budżet wiąże się z realizacją Europejskiego Zielonego Ładu – strategii zeroemisyjnego rozwoju całej UE, z punktami zwrotnymi w 2030 i 2050 r., dlatego planowane inwestycje w sektorze energii i działania na rzecz niskoemisyjnej transformacji naszego kraju w przyszłej perspektywie finansowej będą miały szczególne znaczenie. 
Transformacja polskiej energetyki m.in. w kierunku rozproszonych źródeł energii, jak OZE, stanowi ogromne wyzwanie również dla polskiego systemu elektrycznego. Dlatego też, tak istotne są inwestycje w inteligentną infrastrukturę elektroenergetyczną.
Kolejnym ogromny wyzwaniem, który stoi przed naszym systemem elektroenergetycznym jest program budowy morskiej energetyki wiatrowej.
Niestety, z różnych względów, także trwającej pandemii, wciąż nie mamy ostatecznego kształtu regulacji europejskich, które będą wyznaczały zasady finansowania inwestycji w programach po 2020 r. Najnowsza propozycja WRF i EIO, wynikająca z ostatnich konkluzji Rady Europejskiej, która odbyła się w dniach 17-21.07.2020 r., jest obecnie przedmiotem negocjacji pomiędzy Parlamentem Europejskim a Radą.  Niezależnie od sytuacji na szczeblu unijnym, na poziomie krajowym trwają intensywne prace nad przygotowaniem programów dla funduszy polityki spójności, jak również wyselekcjonowaniem dojrzałych, gotowych do realizacji projektów do Krajowego Planu Odbudowy, który będzie podstawą do udzielenia wsparcia w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy.

Cały czas trwają prace nad Polityką energetyczną Polski. Jakie najważniejsze cele dla operatorów systemów dystrybucyjnych powinny Pana zdaniem znaleźć się w tym dokumencie?
Stabilne dostawy energii elektrycznej są kluczowym elementem budowy odpowiednich warunków dla rozwoju gospodarczego, w tym rozwoju przemysłu oraz rozwoju poszczególnych regionów Polski. Rozwój infrastruktury sieciowej to jednocześnie niezbędny warunek transformacji energetycznej od modelu scentralizowanego w kierunku energetyki rozproszonej i lokalnej. Rosnący udział odnawialnych źródeł energii, wzrost aktywności odbiorców na rynku poprzez zwiększającą się liczbę prosumentów energii odnawialnej i popularyzację klastrów energii, spółdzielni energetycznych, czy obywatelskich wspólnot energetycznych, a także rozwój elektromobilności wymagają dostosowania systemów dystrybucyjnych do bardziej wymagających warunków pracy. Rozwój infrastruktury sieciowej musi nadążać za zmianami całego sektora energetycznego. Będzie polegał na jej wzmocnieniu, a prowadzone inwestycje powinny przyczyniać się do stopniowego przekształcania sieci pasywnej (jednokierunkowej) w sieć aktywną (dwukierunkową).
Aktualnie priorytetem jest poprawa jakości dostaw energii elektrycznej do odbiorców, mi.in. poprzez poprawę wskaźników dotyczących czasu trwania i częstotliwości występowania przerwy długiej w dostarczaniu energii elektrycznej (wskaźniki SAIDI i SAIFI). Celem jest, aby w 2030 r. czas przerw w dostawach energii odbiorców nie przekraczał średnio 85 min. na odbiorcę.
Rosnące wymagania w stosunku do stanu sieci wynikają także z potrzeby coraz lepszej gotowości na sytuacje awaryjne. W tym obszarze powstaje konieczność zwiększenia wykorzystania w sieciach średnich napięć elementów sterowania i automatycznej rekonfiguracji, wyposażenia systemów oraz linii SN i nn w urządzenia diagnostyki i analizy pracy sieci, a także wdrożenia cyfrowego systemu łączności w sieci dla OSD i zapewnienie odpowiedniej struktury wspomagającej obsługę cyberincydentów. Przewidujemy także szereg inwestycji sieciowych związanych ze wzrostem udziału skablowania sieci średniego napięcia.
PTPiREE współpracuje z resortem na wielu płaszczyznach, między innym podczas wypracowywania regulacji i dokumentów strategicznych dla branży i gospodarki, przedstawiając propozycje i uwagi podsektora. Jaką rolę widzi Pan Minister dla takich stowarzyszeń branżowych jak PTPiREE?
Administracja rządowa od lat współpracuje z organizacjami reprezentującymi sektor energetyczny w Polsce. To ważna współpraca szczególnie ze względu na zaangażowanie organizacji w tworzenie reguł funkcjonowania energetyki w kraju. PTPiREE, które wspiera administrację od początku swojego istnienia, czyli od blisko 30 lat, jest właśnie przykładem takiej udanej współpracy.
Jako stowarzyszenie zrzeszające operatorów elektroenergetycznych systemów dystrybucyjnych i operatora systemu przesyłowego, PTPiREE działa na rzecz poprawy efektywności funkcjonowania sieci energetycznej, jakości usług i obsługi odbiorców, prowadząc prace w komisjach i zespołach roboczych z aktywnym udziałem swoich członków – przedstawicieli spółek energetycznych.
Istnienie i działalność takich organizacji jest, jak wspomniałem, bardzo ważne z punktu widzenia administracji rządowej, do zadań której należy kształtowanie reguł funkcjonowania sektora energetycznego i kreowania polityki energetycznej państwa.
Dalszy udział PTPiREE oraz innych, podobnych stowarzyszeń i organizacji, w szczególności w zakresie wspierania działań rządu w obszarze strategii, regulacji i legislacji, jest kluczowy. Duże pole działania widzę również we wspieraniu innych przedsięwzięć i inicjatyw. Przykładem mogą realizowane przez PTPiREE kampanie i programy edukacyjne np. „Polska. Z Energią Działa Lepiej”, na temat rynku energii oraz roli operatorów systemu elektroenergetycznego czy też kampania „Inteligentne sieci – dla domu, środowiska i gospodarki”, obejmująca szereg działań aktywnej edukacji w zakresie racjonalnego i efektywnego użytkowania energii elektrycznej, przy wykorzystaniu nowoczesnych rozwiązań w zakresie inteligentnych sieci energetycznych, ze szczególnym uwzględnieniem inteligentnego opomiarowania.


Rozmawiała: Olga Fasiecka

Czytaj dalej