Transformacja sektora energetycznego oraz dynamiczny rozwój elektromobilności sprawiają, że operatorzy systemów dystrybucyjnych odgrywają coraz istotniejszą rolę w procesie elektryfikacji transportu. Choć ich podstawowym zadaniem pozostaje zapewnienie bezpiecznej i niezawodnej dostawy energii elektrycznej, zmieniające się potrzeby rynku wymagają od nich znacznie szerszego zaangażowania. Rozbudowa infrastruktury sieciowej, przyłączanie stacji ładowania, wdrażanie inteligentnych systemów zarządzania siecią oraz współpraca z samorządami, inwestorami i operatorami ogólnodostępnych punktów ładowania stają się dziś nieodłącznym elementem działalności OSD.
Rozwój elektromobilności wymaga równoległego rozwoju rynku pojazdów elektrycznych, infrastruktury ładowania oraz sieci elektroenergetycznych. Operatorzy systemów dystrybucyjnych są kluczowym partnerem infrastrukturalnym tego procesu. Nie tylko poprzez realizację przyłączeń, ale również poprzez planowanie i budowę sieci umożliwiającej powstawanie punktów ładowania dużych mocy oraz realizację obowiązków wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1804 w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych (AFIR).
W ostatnich latach branża dystrybucyjna aktywnie uczestniczyła w pracach dotyczących rozwoju elektromobilności – analizowano kwestię rozwoju sieci elektroenergetycznej na potrzeby budowy stacji ładowania, dofinansowania zewnętrznego tych inwestycji, wypracowania dobrych praktyk, a także współpracy z partnerami trzecimi dla usprawnienia inwestycji.
Współpraca operatorów stacji ładowania zrzeszonych w Polskim Stowarzyszeniu Nowej Mobilności (PSNM), OSD zrzeszonych w PTPiREE oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) była wspierana przez Prezesa URE w ramach Karty Efektywnej Transformacji Sieci Dystrybucyjnych Polskiej Energetyki. Efektem współpracy było Porozumienie Sektorowe pomiędzy Prezesem URE, GDDKiA, PSNM
oraz PTPiREE, dotyczące rozwoju ogólnodostępnych stacji ładowania pojazdów elektrycznych, które zostało podpisane we wrześniu 2025 roku. Mając na względzie to, że zgodnie z ustawą Prawo energetyczne ogólnodostępne stacje ładowania (OSŁ) obejmujące wyłącznie punkty ładowania o dużej mocy oraz infrastruktura ładowania drogowego transportu publicznego powinny być przyłączane do sieci elektroenergetycznej w pierwszej kolejności, sygnatariusze dostrzegli potrzebę podjęcia wspólnych działań optymalizujących współpracę w procesie budowy OSŁ oraz ich przyłączania do sieci elektroenergetycznych. Strony zadeklarowały wolę i gotowość współpracy w zakresie wsparcia rozwoju OSŁ, w tym stacji ładowania dużych mocy, wsparcia rozbudowy i modernizacji sieci elektroenergetycznych oraz budowy przyłączy elektroenergetycznych dla potrzeb zasilania OSŁ.
Współpraca obejmuje opiniowanie nowych oraz nowelizowanych przepisów prawa dotyczących budowy ogólnodostępnych stacji ładowania i ich zasilania z sieci elektroenergetycznej, wypracowanie rozwiązań umożliwiających lokalizację urządzeń elektroenergetycznych oraz linii zasilających i przyłączy w pasach drogowych dróg krajowych zarządzanych przez GDDKiA, w tym autostrad i dróg ekspresowych, a także usprawnienie procesu przyłączania OSŁ do sieci elektroenergetycznej. Współpraca dotyczy m.in. również zasad składania wniosków o zapewnienie dostaw energii elektrycznej i przyłączenie do sieci, zawierania oraz realizacji umów o przyłączenie oraz zmiany mocy przyłączeniowej i umownej. Na bazie Porozumienia wypracowywane są także zasady współpracy ruchowej pomiędzy OSD i operatorami ogólnodostępnych stacji ładowania (OOSŁ); podejmowane są również działania związane z przekazywaniem informacji o dostępnej mocy oraz o planowanych inwestycjach związanych z budową OSŁ.
Istotnym impulsem dla realizacji działań związanych z rozwojem zeroemisyjnego transportu było podpisanie w lipcu br. przez największych OSD umów o dofinansowanie z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Łączna wartość dofinansowania wynosi 1,26 mld zł. Środki pochodzące z Funduszu Modernizacyjnego, pozyskane w ramach Programu Priorytetowego „Budowa/rozbudowa sieci elektroenergetycznych na potrzeby ogólnodostępnych stacji ładowania dużych mocy”, umożliwią powstanie lub rozbudowę 147 punktów zasilania dla ogólnodostępnych stacji ładowania dużej mocy, a łączna moc przyłączeniowa nowych i modernizowanych przyłączy wyniesie 493 MW.
Należy zaznaczyć, że równolegle do programu wsparcia dla OSD, uruchomiony został program dla inwestorów, a od 2024 roku PTPiREE prowadziło rozmowy z przedstawicielami MKiŚ, GDDKiA oraz NFOŚiGW, w celu optymalnej realizacji tych programów oraz realizacji wymagań wynikających z rozporządzenia AFIR.
To odpowiedź na rosnące potrzeby rynku, ale również sygnał, że rozwój elektromobilności coraz wyraźniej staje się wyzwaniem systemowym dla operatorów sieci. W wielu lokalizacjach to właśnie dostępność odpowiedniej infrastruktury sieciowej, a nie zainteresowanie inwestorów, decyduje o możliwości realizacji nowych projektów. W konsekwencji rola operatorów systemów dystrybucyjnych wykracza dziś daleko poza tradycyjne zadania związane z eksploatacją i utrzymaniem sieci.
Jednocześnie OSD wspierają rozwój elektromobilności poprzez specjalną taryfę dystrybucyjną dla ogólnodostępnych stacji ładowania pojazdów elektrycznych. Grupy taryfowe dla EV, oznaczone symbolem „em” funkcjonują od 2021 roku, a ich założenia zostały wypracowane wspólnie przez administrację rządową, OSD oraz przedstawicieli sektora elektromobilności. Polska, obok Hiszpanii, jest jednym z nielicznych państw Unii Europejskiej, które wprowadziły odrębną grupę taryfową przeznaczoną dla ogólnodostępnych stacji ładowania pojazdów elektrycznych. Jej konstrukcja opiera się na przesunięciu części kosztów dystrybucji ze składnika stałego, uzależnionego od mocy umownej, na składnik zmienny, naliczany w zależności od wolumenu pobranej energii. Takie rozwiązanie ogranicza wysokość opłat stałych, co ma szczególne znaczenie w początkowym okresie funkcjonowania stacji, kiedy stopień ich wykorzystania jest jeszcze stosunkowo niski.
Analizy prowadzone przez operatorów systemów dystrybucyjnych we współpracy z operatorami stacji ładowania wskazują, że zarówno poziom, jak i struktura kosztów dystrybucji w Polsce pozostają zbliżone do średnich wartości obserwowanych w innych krajach europejskich. Istotnym atutem krajowego modelu jest relatywnie wysoki udział opłat zależnych od rzeczywistego zużycia energii, który zapewnia większą elastyczność.
W porównaniu do innych analizowanych europejskich krajów referencyjnych, wyróżnikiem systemu polskiego jest duża ulga finansowa w ramach modelu taryfowego dla przyłączenia stacji ładowania, zarówno do sieci niskiego, jak i średniego napięcia. Dla sieci niskiego napięcia stawki ryczałtowe są podane w taryfie dystrybucyjnej danego OSD, przy czym są one zróżnicowane ze względu na rodzaj przyłącza (linia napowietrzna, kabel), na grupę przyłączeniową, oraz odległości (poniżej i powyżej 200 m). W przypadku sieci średniego napięcia koszt przyłączenia jest określany indywidualnie dla danego przyłącza. W efekcie CPOs płacą jedynie ¼ standardowej stawki [1].
Przedstawiciele obu sektorów dostrzegają potrzebę dalszego doskonalenia mechanizmów taryfowych. Dyskusja koncentruje się przede wszystkim na rozwiązaniach sprzyjających rozwojowi inteligentnego ładowania (smart charging), efektywniejszemu wykorzystaniu dostępnej mocy przyłączeniowej oraz rozwoju nowych stacji o początkowo niskim poziomie wykorzystania. W obecnym kształcie taryfy nie tworzą jednak wystarczających bodźców ekonomicznych do zwiększania poboru energii w okresach wysokiej produkcji ze źródeł odnawialnych. Oznacza to, że ich konstrukcja może w przyszłości wymagać dalszej analizy i ewentualnych modyfikacji, tak aby lepiej wspierać integrację elektromobilności z systemem elektroenergetycznym.
Wciąż istotnym wyzwaniem pozostaje także relatywnie niski stopień wykorzystania ogólnodostępnych stacji ładowania. Niewystarczający wolumen świadczonych usług przekłada się na ograniczoną rentowność operatorów stacji, wydłużając okres zwrotu z inwestycji i wpływając na tempo dalszej rozbudowy infrastruktury. Z przeprowadzonych analiz wynika jednak, że żaden kraj nie zawiera mechanizmów odpowiadających na wysokie koszty jednostkowe stacji o bardzo niskim wykorzystaniu
(< 0.8%).
OSD są aktywnymi inwestorami i partnerami rozwoju elektromobilności w Polsce. Utrzymanie tempa wymaga ciągłości finansowania, stabilnych regulacji oraz możliwie wczesnego i skoordynowanego planowania lokalizacji stacji oraz zapotrzebowania na moc.
Opracowanie: Biuro PTPiREE
Literatura
[1] Moduł 1 – Pogłębiona analiza taryf w 4 krajach referencyjnych, Alternator sp. z o.o. dla PSMN i PTPiREE, Krzysztof Orzechowski i Jan Rączka