Zmiany do ustawy o OZE
Opublikowany został kolejny projekt ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw. Istotne dla OSD mogą być zmiany dotyczące przyłączania magazynów energii elektrycznej i sposobu sumowania mocy mikroinstalacji i magazynu energii w art. 7 ust. 8d(12) ustawy – Prawo energetyczne. W przypadku przyłączenia do sieci dystrybucyjnej mikroinstalacji z magazynem energii elektrycznej, do mocy zainstalowanej mikroinstalacji nie będzie wliczana moc zainstalowana magazynu energii elektrycznej, o ile: (1) moc zainstalowana magazynu energii elektrycznej jest nie większa niż 2,2-krotność mocy zainstalowanej elektrycznej mikroinstalacji oraz (2) łączna moc, która może być wprowadzana do sieci dystrybucyjnej przez mikroinstalację z magazynem energii elektrycznej, jest nie większa niż moc zainstalowana elektryczna mikroinstalacji. Ustawa zakłada również zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w zakresie planu miejscowego, na podstawie którego ma być lokalizowana elektrownia wiatrowa. Projektodawca przyjmuje, że lokalizacja elektrowni wiatrowych ma odbywać się na zasadach zawartych w ustawie o planowaniu o zagospodarowaniu przestrzennym, a nie w ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. W ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych zostanie dodany nowy rozdział 2ab wprowadzający nowy mechanizm gratyfikacji w postaci funduszu partycypacyjnego, dalej „fundusz partycypacyjny”, a uchylony zostanie obecnie przyjęty mechanizm polegający na uzyskiwaniu statusu prosumenta wirtualnego w odniesieniu do elektrowni wiatrowej. Wytwórca będzie tworzyć fundusz partycypacyjny na końcowym etapie procesu inwestycyjnego, w momencie nie późniejszym niż dzień wytworzenia w elektrowni wiatrowej po raz pierwszy energii elektrycznej i jej wprowadzenia do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej albo do sieci przesyłowej elektroenergetycznej albo linii bezpośredniej. Wytwórca będzie zobowiązany do zasilania funduszu partycypacyjnego i późniejszego wypłacania środków z tego funduszu. Od dnia utworzenia funduszu partycypacyjnego do dnia wydania prawomocnej decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę elektrowni wiatrowej. Beneficjentami funduszu będą właściciele budynków mieszkalnych, budynków o funkcji mieszanej i lokali mieszkalnych w odległości 1000 metrów od elektrowni wiatrowej (zasięg podstawowy) albo w odległości większej, nawet obejmujące teren całej gminy i wynikającej z brzmienia uchwały rady gminy (zasięg rozszerzony).
Główna część projektu zakłada wprowadzenie wsparcia dla biometanu w instalacjach powyżej 1 MWe w formie aukcji biometanu. Pozwoli to na objęcie wsparciem zarówno wytwórcy biometanu w instalacjach OZE o mocy poniżej 1 MWe (korzystają z mechanizmu dopłat do ceny rynkowej – feed in premium), jak i pozostałych wytwórcy biometanu. Inną zmianą jest doprecyzowanie uregulowania dotyczącego końcowego rozliczenia depozytu prosumenckiego po dokonaniu przez prosumenta energii odnawialnej, prosumenta zbiorowego energii odnawialnej lub prosumenta wirtualnego energii odnawialnej zmiany sprzedawcy dla punktu poboru energii objętego rozliczeniem. Dostosowana do prawa Unii Europejskiej ma zostać definicja „instalacji odnawialnego źródła energii”. Uwzględnione w niej mają zostać nie tylko magazyny energii elektrycznej, ale także magazyny ciepła oraz magazyny chłodu. Dzięki temu magazyny energii elektrycznej, magazyny ciepła oraz magazyny chłodu połączone z zespołem urządzeń służących do wytwarzania z odnawialnych źródeł energii – energii elektrycznej, ciepła oraz chłodu, będą uznawane za instalację odnawialnego źródła energii. Pozostałe zmiany dotyczą modyfikacji regulacji związanych z systemami wsparcia OZE np. umożliwienie zaliczenia energii elektrycznej wyprodukowanej i sprzedanej po cenach ujemnych w systemie aukcyjnym OZE. Intersującą dla OSD zmianą może być zmiana dotycząca wydawania certyfikatów instalatorom instalacji OZE. Postuluje się odejście od wydawania certyfikatu instalatorowi tylko na podstawie dyplomu ukończenia studiów wyższych w zakresie instalacji odnawialnego źródła energii albo urządzeń i instalacji sanitarnych, energetycznych, elektroenergetycznych, grzewczych, chłodniczych, cieplnych i klimatyzacyjnych lub elektrycznych. Samo posiadanie przez instalatora dyplomu ukończenia studiów wyższych w ww. zakresach nie potwierdza jego umiejętności praktycznych w zakresie montażu poszczególnych rodzajów instalacji OZE. Te umiejętności są kluczowe z punktu widzenia jakości wykonania instalacji oraz zapewnienia bezpieczeństwa eksploatacji. Dlatego konieczne ma być przystąpienie instalatora do egzaminu, o którym mowa w art. 137 ust. 1 ustawy OZE. Zmiany mają także dotyczyć spółdzielni energetycznych, w tym w zakresie udostępniania przez OSD danych pomiarowych na wniosek spółdzielni, a nie jak obecnie spółdzielni energetycznej. Pozwoli to na uzyskiwanie danych przez spółdzielnie, które dopiero zamierzają rozpocząć działalność jako spółdzielnia energetyczna.
Projekt zmiany rozporządzenia systemowego
25 lutego br. opublikowano projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (rozporządzenie systemowe). Projekt ma charakter dostosowawczy i służy przygotowaniu polskiego operatora systemu przesyłowego (OSP) do przystąpienia do europejskiej platformy MARI. Nie zmienia on modelu rynku energii, lecz wprowadza punktowe modyfikacje dotyczące w szczególności przekształcania ofert zintegrowanego procesu grafikowania, zasad rozliczeń energii bilansującej oraz rezerwy operacyjnej.
Projektowane przepisy będą wymagały dostosowania obowiązujących Warunków dotyczących bilansowania handlowego (WDB), wdrożonych przez OSP, a także umów o świadczenie usług przesyłania energii elektrycznej. Temu służą przewidziane w projekcie regulacje przejściowe, które nakładają na operatorów systemów elektroenergetycznych, sprzedawców, odbiorców, wytwórców energii elektrycznej oraz posiadaczy magazynów energii elektrycznej obowiązek dostosowania stosunków umownych do zmian wprowadzanych w WDB.
Pakiet energetyczny dla obywateli – przystępna cenowo energia dla wszystkich
W marcu br. Komisja Europejska (KE) opublikowała komunikat „Pakiet energetyczny dla obywateli – przystępna cenowo energia dla wszystkich”, którego celem jest zapewnienie Europejczykom dostępu do przystępnej cenowo, czystej energii oraz wzmocnienie ochrony odbiorców, zwłaszcza osób znajdujących się w trudnej sytuacji i dotkniętych ubóstwem energetycznym. W komunikacie zapowiedziano działania służące m.in. obniżaniu rachunków za energię elektryczną, zwiększeniu przejrzystości i porównywalności ofert, ułatwieniu zmiany dostawcy, promowaniu elastycznych umów detalicznych, rozwojowi społeczności energetycznych oraz lepszej ochronie odbiorców wrażliwych przed skutkami ubóstwa energetycznego i ryzykiem odłączenia. Komunikat nie zmienia modelu rynku energii, lecz określa kierunki działań KE i państw członkowskich na rzecz skuteczniejszego wdrażania obowiązujących przepisów UE oraz pełniejszego wykorzystania praw przysługujących odbiorcom na rynku energii.
Strategia rozwoju i wdrażania małych reaktorów modułowych (SMR) w Europie
Również w marcu br. KE podzieliła się komunikatem dotyczącym strategii rozwoju i wdrażania małych reaktorów modułowych (SMR) w Europie. Komisja zapowiada stworzenie warunków sprzyjających rozwojowi tej technologii i jej wdrażaniu, przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej oraz właściwego gospodarowania odpadami promieniotwórczymi. Zgodnie ze strategią uruchomienie pierwszych SMR w Europie mogłoby nastąpić na początku lat 30. XXI w. KE wskazuje jednak, że powodzenie tego przedsięwzięcia będzie zależało od dostępu do kapitału, współdzielenia wiedzy, infrastruktury i zasobów, ujednolicenia ram regulacyjnych w państwach członkowskich, skrócenia procedur wydawania zezwoleń, standaryzacji modeli, przyjęcia podejścia flotowego oraz rozwoju silnych łańcuchów dostaw.
Konsultacje społeczne dot. projektu nowego ogólnego rozporządzenia GBER
Trwają konsultacje społeczne dotyczące projektu nowego ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych (GBER). Zainteresowane podmioty mogą zgłaszać uwagi i opinie do 23 kwietnia br. Projekt ma istotne znaczenie dla zasad udzielania pomocy publicznej w ramach wyłączeń blokowych, także z perspektywy OSD, ponieważ przewiduje rozwiązania dotyczące wsparcia inwestycji w infrastrukturę energetyczną.
Postępowanie wyjaśniające ws. redysponowania nierynkowego
Na początku marca br. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) poinformował na swojej stronie internetowej o wszczęciu postępowania wyjaśniającego dotyczącego praktyk Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. (OSP) w zakresie stosowania mechanizmu redysponowania jednostek wytwórczych OZE oraz magazynów energii. Z komunikatu Urzędu wynika, że impulsem do podjęcia działań były skargi przedsiębiorców. Przedmiotem postępowania nie jest sama potrzeba bilansowania systemu, lecz sposób stosowania tego mechanizmu przez OSP. Prezes UOKiK bada, czy polecenia wyłączenia lub ograniczenia wytwarzania energii elektrycznej w instalacjach OZE były wydawane w sposób proporcjonalny, równomierny i niedyskryminacyjny wobec poszczególnych wytwórców. Zatem celem postępowania jest ustalenie, czy stosowanie mechanizmu redysponowania mogło prowadzić do nierównego traktowania części uczestników rynku.
Przegląd orzecznictwa
W połączonych sprawach C-722/24 i C-756/24 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma rozstrzygnąć zakres pojęcia „linii bezpośredniej” w rozumieniu art. 2 pkt 41 dyrektywy 2019/944.
Jak wynika z opinii rzecznik generalnej Juliane Kokott z dnia 12 lutego 2026 r., pytania prejudycjalne koncentrują się zasadniczo na dwóch grupach zagadnień. Po pierwsze, ustalenie, czy linia bezpośrednia stanowi alternatywną formę zaopatrzenia w energię elektryczną, czy też może być wykorzystywana wyłącznie wtedy, gdy zasilenie z sieci nie jest możliwe lub uzasadnione. Po drugie, przedmiotem wątpliwości jest zakres definicji tej instytucji, w szczególności możliwość wykorzystania istniejącej infrastruktury wytwórcy, zasilania kilku odbiorców oraz sposób rozumienia pojęcia „wydzielonego miejsca wytwarzania”.
Rzecznik generalna opowiada się za wykładnią, w myśl której o uznaniu danej infrastruktury za linię bezpośrednią przesądza jej funkcja, tj. bezpośrednie dostarczanie energii odbiorcy bez pośrednictwa sieci operatora. Z tej perspektywy, linia bezpośrednia może również łączyć także podmioty, które są równolegle przyłączone do sieci, o ile dostawa energii między nimi odbywa się bez wykorzystania sieci operatora. Ponadto, sam fakt, że zarówno wytwórca, jak i odbiorca są przyłączeni do sieci elektroenergetycznej, nie wyklucza jeszcze istnienia „linii bezpośredniej”. Proponowana wykładnia dopuszcza również możliwość objęcia tym pojęciem linii wykorzystywanej do zaopatrywania więcej niż jednego odbiorcy.
Opinia rzecznik generalnej nie wiąże TSUE; jej rolą jest przedstawienie niezależnej propozycji rozwiązania sprawy przed wydaniem wyroku. Dopiero wyrok TSUE przesądzi, jak należy rozumieć art. 2 pkt 41 dyrektywy 2019/944. Jeżeli TSUE podzieli tę wykładnię, z krajowej perspektywy nie powinno to oznaczać potrzeby zmiany, ponieważ modyfikacja instytucji linii bezpośredniej wprowadzona do ustawy Prawo energetyczne jesienią 2023 r. uwzględnia już tę bardziej liberalną linię interpretacyjną rzecznik generalnej. W innym przypadku może pojawić się potrzeba zmian ustawowych.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
