Wymogi interoperacyjności
14 kwietnia opublikowano rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/855 z dnia 14 kwietnia 2026 r. w sprawie wymogów interoperacyjności oraz niedyskryminacyjnych i przejrzystych procedur dostępu do danych wymaganych do zmiany dostawcy (Dz. U. UE. L. z 2026 r. poz. 855). Rozporządzenie porządkuje techniczną i organizacyjną stronę zmiany sprzedawcy energii elektrycznej. Jego celem jest zapewnienie, aby proces ten przebiegał szybko, przejrzyście i na takich samych zasadach dla wszystkich uczestników rynku. W tym celu akt określa, jakie dane są potrzebne do zmiany sprzedawcy, kto i w jakim momencie ma je przekazywać oraz jakie obowiązki mają poszczególne podmioty uczestniczące w tej procedurze.
Rozporządzenie wymaga również, aby techniczna zmiana sprzedawcy była możliwa w każdy dzień roboczy i najpóźniej od 2026 r. trwała nie dłużej niż 24 godziny. Jednocześnie wprowadza tzw. model referencyjny, czyli wzorcowy schemat postępowania, który opisuje role uczestników rynku, zasady wymiany informacji oraz kolejne etapy procedury. W praktyce oznacza to, że akt ten nie poprzestaje na ogólnym zagwarantowaniu odbiorcy prawa do zmiany sprzedawcy, lecz ustanawia konkretne reguły operacyjne dotyczące tego, kto, komu, kiedy i w jakim trybie ma przekazać dane potrzebne do skutecznego przeprowadzenia zmiany.
Przykładowo, nowy sprzedawca ma obowiązek zweryfikować tożsamość odbiorcy, zidentyfikować właściwy punkt rozliczeniowy, uzyskać od odbiorcy zgodę na podjęcie działań przygotowawczych oraz złożyć wniosek o zarejestrowanie zmiany (art. 5 lit. a, b, d i e). Z kolei administrator punktu pomiarowego lub podmiot upoważniony ma obowiązek udostępnić – w sposób niedyskryminacyjny – charakterystykę punktu rozliczeniowego lub punktów rozliczeniowych, za pośrednictwem interfejsu internetowego lub innego odpowiedniego interfejsu, przetworzyć wniosek o zmianę sprzedawcy oraz powiadomić odnośne podmioty i zainteresowane podmioty o wszelkich zmianach dostawcy i podmiotu odpowiedzialnego za bilansowanie przypisanych do powiązanego punktu rozliczeniowego lub punktów rozliczeniowych (art. 7 ust. 1 lit. a–c). Rozporządzenie przewiduje też możliwość anulowania zmiany sprzedawcy, jeżeli odbiorca odstąpi od nowej umowy jeszcze przed rozpoczęciem dostaw (art. 5 lit. g w zw. z załącznikiem, tabela III.2). Ponadto wymaga zapewnienia środowisk testowych dla uczestników rynku (art. 7 ust. 2), raportowania praktyk krajowych (art. 9).
Państwa członkowskie muszą wyznaczyć organ lub inny podmiot odpowiedzialny za sprawozdawczość, jasno określić jego mandat w krajowych ramach wdrażania i poinformować o tym Komisję. Podmiot ten ma przygotowywać i aktualizować szczegółowy opis krajowych praktyk stosowania procedur zmiany sprzedawcy, w tym wskazywać wyczerpujący opis i wyjaśnienie sposobu przeprowadzania kroków proceduralnych określonych w tabelach III.1 i III.2 załącznika do rozporządzenia. Następnie zestawienie to ma być przekazywane ENTSO-E i organizacji OSD UE (art. 10–11).
Rozporządzenie to ma sprawić, żeby zmiana sprzedawcy energii była szybka, technicznie uporządkowana i oparta na jednolitych zasadach wymiany danych w całej UE. Celem jest, żeby podmioty uczestniczące w procesie – np. obecny sprzedawca, nowy sprzedawca, operatorzy i administratorzy danych – wymieniały między sobą te same rodzaje informacji według przejrzystych i niedyskryminacyjnych reguł.
Natomiast czasowo trzeba odróżnić dwie rzeczy: rozporządzenie wchodzi w życie 6 maja 2026 r., ale art. 3, czyli obowiązek stosowania przez przedsiębiorstwa przepisów rozdziału II i modelu referencyjnego z załącznika, stosuje się od 31 grudnia 2026 r. To znaczy, że druga połowa 2026 r. jest w praktyce okresem dostosowawczym dla systemów i procedur.
Nowe akty wykonawcze REMIT
W celu zapewnienia pełnej operacyjności ram REMIT dokonano aktualizacji przepisów wykonawczych poprzez przyjęcie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2026/256 oraz rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2026/255, które weszły w życie z dniem 29 kwietnia br., tj. po upływie 20 dni od ich publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/256 ustanawia przepisy dotyczące przekazywania informacji Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER). Określa ono szczegóły objętych obowiązkiem sprawozdawczym danych dotyczących rynku LNG, informacji dotyczących obrotu produktami energetycznymi sprzedawanymi w obrocie hurtowym oraz podstawowych danych. Ustanawia również odpowiednie kanały przekazywania danych oraz określa terminy i częstotliwość ich przekazywania. W konsekwencji akt ten reguluje przede wszystkim materialny zakres obowiązków sprawozdawczych REMIT, w tym rodzaje danych podlegających raportowaniu, sposób ich przekazywania oraz harmonogram wykonywania tych obowiązków.
Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/255 określa natomiast szczegółowe informacje, jakie należy przekazać ACER w celu uzyskania zezwolenia na świadczenie usług platformy informacji wewnętrznych lub zarejestrowanego mechanizmu sprawozdawczego, oraz wymogi organizacyjne dotyczące zezwoleń udzielanych platformom informacji wewnętrznych i zarejestrowanym mechanizmom sprawozdawczym. Ustanawia ono również procedury nadzoru nad platformami informacji wewnętrznych i zarejestrowanymi mechanizmami sprawozdawczymi, cofania udzielonych im zezwoleń oraz uporządkowanego zastępowania takich platform i mechanizmów w przypadku takiego cofnięcia. Tym samym akt ten reguluje warunki dopuszczenia do wykonywania działalności przez podmioty infrastruktury raportowej REMIT oraz zasady sprawowania nad nimi nadzoru przez ACER.
Zmiany te mają istotne znaczenie dla uczestników rynku, ponieważ wpływają nie tylko na formalny zakres obowiązków sprawozdawczych, lecz także na sposób organizacji procesów compliance, raportowania i ujawniania informacji wewnętrznych.
Implementacja dyrektywy środowiskowej UE
W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pojawił się projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (nr UC148), którego celem jest wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne. Projekt wpisuje się w szerszy unijny trend wzmacniania instrumentów represyjnych wobec naruszeń środowiskowych oraz harmonizacji minimalnych standardów penalizacji na poziomie państw członkowskich.
Proponowana nowelizacja ma mieć charakter przekrojowy. Obejmuje nie tylko zmiany w Kodeksie karnym, lecz także w szeregu ustaw sektorowych, w tym w Prawie ochrony środowiska, ustawie o ochronie przyrody, Prawie wodnym, Prawie geologicznym i górniczym, przepisach dotyczących substancji chemicznych, środków ochrony roślin, fluorowanych gazów cieplarnianych czy odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Skala projektu pokazuje, że ustawodawca nie ogranicza się do punktowej implementacji dyrektywy, lecz zmierza do istotnego przebudowania krajowego modelu odpowiedzialności za naruszenia środowiskowe.
W szczególności warto zwrócić uwagę na to, że zapowiadany projekt przewiduje istotne zmiany w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Nowelizacja art. 7a ma wdrożyć art. 7 ust. 3 dyrektywy i ujednolicić zasady wymiaru kar pieniężnych za przestępstwa przeciwko środowisku. Sankcja będzie mogła zostać nałożona indywidualnie w wysokości od 10 tys. zł do 200 mln zł, alternatywnie do 5proc. przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniono czyn. Równocześnie projekt ma zakładać zmianę art. 16 ust. 1 pkt 8, rozszerzając zakres odpowiedzialności odmiotów zbiorowych o nowe typy przestępstw środowiskowych, zgodnie z wymaganiami prawa unijnego.
ACER konsultuje rozwój rynku PPA w UE
ACER rozpoczął konsultacje dotyczące rozwoju rynku długoterminowych umów sprzedaży energii (PPA) w Unii Europejskiej. Ich celem jest identyfikacja barier regulacyjnych, finansowych i rynkowych wpływających na zawieranie długoterminowych umów sprzedaży energii, zwłaszcza z OZE.
Konsultacje obejmują m.in. publiczne gwarancje dla PPA, platformy obrotu, zachęty podatkowe oraz standardy raportowania emisji. Potrwają do dnia 8 maja br. Ich wyniki mogą wpłynąć na dalsze działania regulacyjne na poziomie unijnym. Dla uczestników rynku to istotny sygnał co do możliwego kierunku zmian w otoczeniu prawnym PPA.
Przegląd orzecznictwa
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego nie rekomenduje obecnie zmian ustawowych dotyczących zasiedzenia służebności przesyłu. W opublikowanym stanowisku Komisja odniosła się do wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich z 2 lutego 2026 r. i wskazała, że choć podziela wątpliwości co do praktycznych konsekwencji rozstrzygnięć w sprawach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16), to pośpieszna interwencja ustawodawcza mogłaby pogłębić niepewność prawną: „Zarazem jednak zwraca uwagę, że próba zaradzenia tej niepewności przez pośpieszną interwencję ustawodawczą, podjętą przed uzyskaniem choćby wstępnego obrazu kształtowania się praktyki orzeczniczej związanej z tymi rozstrzygnięciami, mogłaby przynieść rezultat wprost odwrotny do zamierzonego. Zwłaszcza wtedy, gdyby interwencja ta miała polegać na zniwelowaniu czy korygowaniu skutków wieloletniej i co do zasady jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, a wcześniej – ustanowienia (por. w szczególności uchwała Sądu Najwyż-szego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142) i zasiedzenia tradycyjnej służebności gruntowej umożliwiającej korzystanie z urządzeń przesyłowych posadowionych na cudzej nieruchomości (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2005 r., II CK 489/04, niepubl. i z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06, niepubl.; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06, niepubl., z dnia 10 lipca 2008 r., III CSK 73/08, niepubl., z dnia 30 września 2008 r., II CSK 154/08, niepubl. i II CSK 155/08, niepubl., z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, niepubl. i z dnia 23 września 2010 r., III CSK 319/09, niepubl.)”.
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego zwróciła przy tym uwagę, że: „Komisja nie może także nie zwrócić uwagi na to, że próba legislacyjnego zakwestionowania ponad dwudziestoletniej linii orzeczniczej w kierunku korzystnym dla właścicieli nieruchomości, a więc zakładającym możliwość uzyskania przez nich np. odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności (por. art. 3052 k.c.) – co zakładałoby podważenie orzeczeń zakładających dopuszczalność zasiedzenia – albo jakiejś formy rekompensaty za powstałe już i utrzymane przez ustawodawcę – w imię pewności prawa – obciążenie prawa własności, musiałaby wiązać się z bardzo poważnymi kosztami, obciążającymi albo przedsiębiorców przesyłowych, z oczywistym uszczerbkiem dla ich zdolności inwestycyjnych, istotnych m.in. w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, albo Skarb Państwa. Jest to tym bardziej wątpliwe, że owe wynagrodzenie czy rekompensata trafiałyby częstokroć do rąk następców prawnych właścicieli, na których nieruchomościach posadowiono urządzenia przesyłowe, mimo iż owi następcy nabyli ich własność za cenę uwzględniającą już posadowienie urządzeń, a więc cenę niższą”.
W konkluzji Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego uznała, że na obecnym etapie nie ma podstaw do rozpoczynania prac legislacyjnych, zastrzegając, że potrzeba taka może pojawić się później, wraz z rozwojem praktyki orzeczniczej.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
