W dniu 26 stycznia br. Sejm uchwalił, a Senat przyjął, nowelizację ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeń-stwa (implementującą tzw. dyrektywę NIS2). Ustawa oczekuje obecnie na podpis Prezydenta oraz publikację w Dzienniku Ustaw. Dyrektywa NIS2 odchodzi od podziału na operatorów usług kluczowych i dostawców usług cyfrowych, zastępując go kategoriami podmiotów kluczowych i podmiotów ważnych działających w sektorach objętych dyrektywą (m.in. energetyka, transport, bankowość czy zaopatrzenie w wodę). Na te podmioty nakłada się obowiązek stosowania odpowiednich i proporcjonalnych środków technicznych, operacyjnych i organizacyjnych służących zarządzaniu ryzykiem bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych oraz zapobieganiu incydentom lub minimalizowaniu ich wpływu na odbiorców usług. Na etapie projektowania krajowych przepisów podkreślono, że skutkiem znowelizowanych przepisów może być konieczność poniesienia dodatkowych kosztów związanych z dostosowaniem się poszczególnych podmiotów krajowego systemu cyberbezpieczeństwa do wymogów wynikających z ustawy o KSC. Dlatego też – mając na uwadze znaczenie operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej – nowe regulacje mogą wymagać dodatkowych działań organizacyjnych i kosztów.
Decyzja środowiskowa po nowemu
Trwają prace legislacyjne Rady Ministrów nad projektem ustawy o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (tzw. UD224). Projekt przygotowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska, a jego celem jest kompleksowe uporządkowanie i usprawnienie procedur środowiskowych, w tym zasad dotyczących decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (DŚU). DŚU to pierwszy kluczowy etap procesu inwestycyjnego. To na tym etapie organ ocenia, czy i na jakich warunkach przedsięwzięcie może być realizowane, w tym jakie środki minimalizacji oddziaływań, kompensacje i monitoring mają być zastosowane. Z perspektywy inwestora to „fundament” procesu inwestycyjnego.
Projekt przewiduje wprowadzenie systemu teleinformatycznego „Systemu do Obsługi Postępowań w zakresie Ocen Oddziaływania na Środowisko” (SOPOOŚ) do obsługi postępowań: (i) składania wniosków, (ii) obiegu dokumentów między organami, (iii) udostępniania akt społeczeństwu i jako (iv) kanału do składania uwag. Jeżeli wniosek zostanie złożony poprzez SOPOOŚ, korespondencja ma się toczyć zasadniczo elektronicznie. Dla inwestora oznacza to konieczność sprawnego zarządzania dostępem do swojego konta i terminami oraz przygotowania dokumentów w formatach wymaganych technicznie, które również mają zostać ujednolicone.
Z nowego projektu wynika obowiązek opisu wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia oraz jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem (1) wariantu wybranego do realizacji, (2) racjonalnego wariantu alternatywnego oraz (3) racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Organ ma otrzymać narzędzia do oddziaływania na wybór wariantu przedsięwzięcia poprzez możliwość wskazania wariantu uznanego za najbardziej korzystny dla środowiska. Brak akceptacji tego wariantu przez inwestora będzie mógł prowadzić do odmowy wydania DŚU.
Obecnie nie ma przepisów, które przesądzałyby o przeniesieniu obowiązków wynikających z DŚU w sytuacjach obrotu nieruchomościami lub zmiany podmiotu prowadzącego działalność. Projektodawcy zaproponowali rozwiązanie, które ma uregulować tę sytuację w przypadku zmiany właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, na której jest realizowane lub zostało zrealizowane przedsięwzięcie wymagające uzyskania takiej decyzji. W praktyce ma to oznaczać, że w przypadku zmiany właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, na której realizowane jest przedsięwzięcie, nowy podmiot przejmie prawa i obowiązki wynikające z DŚU. Podobnie, jeżeli inwestycja jest związana z prowadzeniem działalności gospodarczej, obowiązki środowiskowe mają obciążać podmiot faktycznie realizujący to przedsięwzięcie. Celem tych rozwiązań jest zapewnienie ciągłości wykonywania warunków środowiskowych i zapobieżenie sytuacjom, w których zmiana podmiotu pozwalałaby na uchylenie się od obowiązków nałożonych w decyzji. Jednocześnie projekt doprecyzowuje, który organ i w jakim trybie – za zgodą dotychczasowego adresata – może przenieść decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach na inny podmiot. Dopuszcza przeniesienie na jeden lub kilka podmiotów, ale wtedy wszystkie przejmujące podmioty odpowiadają solidarnie za wykonanie i przestrzeganie warunków decyzji.
Obowiązujące przepisy dopuszczają wprost możliwość wykonywania zezwolenia na inwestycję nawet w przypadku, gdy poprzedzająca je DŚU została wstrzymana. Projektodawcy proponują zmianę tej zasady, co będzie mieć istotne znaczenie praktyczne. Przepisy wprowadzają w tym zakresie postanowienia dotyczące skutków wstrzymania wykonania DŚU oraz uprawnień wynikających z nadania DŚU rygoru natychmiastowej wykonalności. Projekt przesądza, że wstrzymanie wykonania DŚU albo uchylenie jej rygoru natychmiastowej wykonalności wywołuje bezpośredni skutek w postaci obowiązku wstrzymania wykonania realizacji przedsięwzięcia w zakresie objętym DŚU.
W przypadku wstrzymania wykonania DŚU organy właściwe do wydania decyzji inwestycyjnych mogą nadal prowadzić postępowania i wydawać rozstrzygnięcia, jednak inwestor nie będzie uprawniony do wykonywania praw wynikających z takich decyzji do czasu, gdy DŚU stanie się ostateczna. Podobnie nadanie DŚU rygoru natychmiastowej wykonalności stanowi podstawę do procedowania postępowania w sprawie decyzji inwestycyjnej, lecz nie uprawnia inwestora do realizacji inwestycji ani do korzystania z praw wynikających z uzyskanego pozwolenia. W konsekwencji, toczące się postępowanie posiadanie przez inwestora pozwolenia inwestycyjnego) nie będzie stanowiło samodzielnej podstawy do kontynuowania robót, jeżeli decyzja środowiskowa – jako akt poprzedzający i warunkujący – nie podlega wykonaniu.
Projektodawcy rekomendują powierzenie starostom prowadzenia postępowań w sprawie wydawania DŚU, które dotychczas należały do właściwości organów gmin. Przeniesienie kompetencji do wydawania DŚU na poziom powiatu ma sprzyjać większej specjalizacji organów oraz poprawie jakości prowadzonych postępowań.
Co do zasady nowe przepisy nie obejmą postępowań już wszczętych i niezakończonych przed wejściem ustawy w życie.
Projekt nowego rozporządzenia dotyczącego OPRO
Obszary przyspieszonego rozwoju instalacji odnawialnego źródła energii (OPRO) to obszary terytorium lądowego, polskie obszary morskie oraz obszary wód śródlądowych, a także obszary podpowierzchniowe, na których mają obowiązywać uproszczone zasady sytuowania danego rodzaju instalacji odnawialnego źródła energii oraz urządzeń, instalacji i sieci niezbędnych do ich przyłączenia do sieci. OPRO mają być obejmowane planem OPRO przygotowywanym na poziomie województwa. W praktyce kluczowe znaczenie ma ujednolicenie tego, jak takie plany się przygotowuje i jak dokumentuje się prace planistyczne – po to, by plan był czytelny i porównywalny między województwami. Dlatego też 9 lutego br. udostępniono nowy projekt rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie sposobu przygotowania projektu planu OPRO. Projekt rozporządzenia stanowi wykonanie upoważnienia ustawowego z art. 160g ust. 6 ustawy OZE i ma określić m.in. sposób przygotowania projektu planów OPRO oraz sposób dokumentowania prac nad tymi planami.
PSE aktualizuje zakres i warunki wykonywania ekspertyz
27 stycznia br. Polskie Sieci Elektroenergetyczne poinformowały o aktualizacji zakresu i warunków wykonywania ekspertyz wpływu przyłączenia urządzeń, instalacji lub sieci na system elektroenergetyczny (ZIWWE). Zaktualizowana wersja ZIWWE OSP (dla przyłączeń do sieci operatora systemu przesyłowego o napięciu 110 kV lub wyższym) obowiązuje dla ekspertyz wykonywanych od 16 stycznia 2026 r. Natomiast ZIWWE WN (dla przyłączeń do sieci operatora systemu dystrybucyjnego o napięciu 110 kV) ma zastosowanie do wniosków o określenie warunków przyłączenia składanych do OSD od 2 lutego 2026 r.
Nowe konsultacje OSP dotyczące karty aktualizacji IRiESP-OIRE
27 stycznia br. OSP poinformował o rozpoczęciu konsultacji do projektu karty aktualizacji nr CC/06/2026 do Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci – sposób funkcjonowania Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii (CSIRE) oraz współpracy operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego (IRiESPOIRE). Uwagi do karty aktualizacji należy składać na formularzu udostępnionym przez OSP do 27 lutego br. W ramach dokumentu wyjaśniającego do karty aktualizacji OSP wyjaśniło, że OIRE zawnioskuje do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o określenie terminu wejścia w życie na 9 kwietnia 2026 r. lub inny dzień umożliwiający zastosowanie wdrażanych w karcie rozwiązań.
Przegląd orzecznictwa
Niedawny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2025 r. (II NSKP 29/25) porządkuje – w sposób istotny dla praktyki regulacyjnej w sektorze energetycznym – relację pomiędzy tzw. „sztywnymi” sankcjami administracyjnymi przewidzianymi w Prawie energetycznym a zakresem sądowej kontroli ich proporcjonalności. Orzeczenie to należy postrzegać jako ważny głos w sporze dotyczącym charakteru sankcji z art. 56 p.e., a w szczególności odpowiedzi na pytanie, czy mają one charakter w istocie automatyczny, czy też powinny podlegać realnej indywidualizacji w konkretnym stanie faktycznym.
Sąd Najwyższy przyjął, że wykładnia systemowa oraz funkcjonalna, w tym w szczególności celowościowa, przemawia za możliwością ustalenia wysokości kary określonej w ustawie na poziomie niższym, z uwzględnieniem przesłanek wskazanych w Prawie energetycznym. W tym kontekście SN odwołał się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2024 r. (sygn. akt P 3/23), w którym zakwestionowano normę prawną w zakresie, w jakim uniemożliwiała ona sądowi powszechnemu miarkowanie kary pieniężnej za spóźnione sprawozdanie, jako niezgodną m.in. z art. 2 Konstytucji RP wyrażającym zasadę proporcjonalności oraz z konstytucyjnymi zasadami sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
Jednocześnie Sąd Najwyższy podkreślił, że co do zasady to PURE kształtuje politykę wymiaru kar wobec przedsiębiorców dopuszczających się deliktów administracyjnych określonych w Prawie energetycznym, a sąd powszechny nie jest uprawniony do zastępowania regulatora w tym zakresie. Niemniej jednak w określonych przypadkach sąd może ingerować w wysokość nałożonej kary, o ile przedsiębiorca wykaże, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego, stopień społecznej szkodliwości czynu był znikomy, a naruszenie zostało usunięte bądź obowiązek został wykonany. W konsekwencji kontrola wysokości kary administracyjnej nałożonej przez PURE może być sprawowana wyłącznie na podstawie należycie sformułowanego i uzasadnionego zarzutu strony, a nie z urzędu.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
