Ustawa deregulacyjna w energetyce weszła w życie
21 lipca weszła w życie zasadnicza część ustawy z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki. Ustawa została podpisana przez Prezydenta 2 lipca i ogłoszona 6 lipca.
Zmiany dotyczą m.in. instalowania układów pomiarowo-rozliczeniowych, przeka-zywania danych o energii wytworzonej z odnawialnych źródeł energii oraz komunikacji przedsiębiorstw energetycznych z odbiorcami.
Termin instalacji układu pomiarowo-rozliczeniowego
W Prawie energetycznym wprowadzono termin na zainstalowanie układu pomiarowo-rozliczeniowego w związku z zawarciem przez odbiorcę umowy sprzedaży energii elektrycznej albo umowy kompleksowej.
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej ma obowiązek niezwłocznie skontaktować się z odbiorcą po otrzymaniu informacji o zawarciu umowy sprzedaży energii elektrycznej albo umowy kompleksowej. Informację tę przekazuje przedsiębiorstwo energetyczne wykonujące działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną.
Kontakt z odbiorcą ma na celu ustalenie daty instalacji układu pomiarowo-rozliczeniowego. Instalacja powinna nastąpić w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia otrzymania informacji. Warto zwrócić uwagę, że rozwiązanie wymaga odpowiedniego skoordynowania procesów realizowanych przez sprzedawcę i OSD. Dla zachowania terminu konieczne będzie w szczególności precyzyjne ustalenie momentu przekazania informacji operatorowi oraz udokumentowanie prób kontaktu z odbiorcą.
Przekazywanie danych o energii z OZE
Zmieniły się również zasady gromadzenia danych potrzebnych do ustalenia udziału energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii w całkowitej ilości energii wytworzonej w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (KSE). Do 28 lutego każdego roku OSP jest zobowiązany udostępniać na swojej stronie internetowej informacje o:
- procentowym udziale energii elektrycznej z OZE w KSE w roku poprzednim, wyznaczonym jako stosunek sumarycznej ilości energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci z OZE w roku poprzednim do ilości sumarycznej energii elektrycznej wytworzonej i
- wprowadzonej do sieci przez wszystkie źródła energii elektrycznej w roku poprzednim.
- W związku z tym OSD mają przekazywać OSP do 15 lutego każdego roku informacje:
- o ilości energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci przez odnawialne źródła energii przyłączone do sieci dystrybucyjnej w roku poprzednim oraz
- informacje o ilości energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci przez wszystkie źródła energii przyłączone do sieci dystrybucyjnej w roku poprzednim.
OSD, którego sieć nie jest bezpośrednio połączona z siecią przesyłową, będzie przekazywał analogiczne dane właściwemu operatorowi nadrzędnemu do 31 stycznia każdego roku.
Ustawa przewiduje odrębne terminy pierwszego wykonania obowiązku. OSD sieci połączonych bezpośrednio z siecią przesyłową powinni przekazać pierwszą informację w terminie 45 dni od wejścia
w życie ustawy, natomiast pozostali OSD – w terminie 30 dni.
Zmiany od 30 czerwca 2027 r.
Część rozwiązań przewidzianych w ustawie nie weszła w życie 21 lipca br. Dotyczy to w szczególności zmian odnoszących się do uproszczonego podsumowania informacji zamieszczanych na fakturze oraz prowadzenia korespondencji z odbiorcami w postaci elektronicznej.
Przepisy te mają wejść w życie 30 czerwca 2027 r. Operatorzy i sprzedawcy uzyskali zatem dodatkowy czas na przygotowanie dokumentów, systemów informatycznych oraz sposobu uzyskiwania i ewidencjonowania zgód odbiorców. Nie należy jednak traktować tych rozwiązań jako obowiązujących już obecnie.
Plan działania na rzecz elektryfikacji
17 lipca 2026 r. Komisja Europejska opublikowała Plan działania na rzecz elektryfikacji, COM(2026) 595 final (Plan). Komunikat określa działania mające zwiększyć udział energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii. Komisja proponuje również przeprowadzenie oceny skutków ustanowienia orientacyjnego unijnego celu elektryfikacji na poziomie 46% do 2040 r. Ocena ta ma zostać przeprowadzona w ramach pakietu dotyczącego unii energetycznej.
Plan działania na rzecz elektryfikacji ma formę komunikatu Komisji. Sam dokument nie zmienia obowiązujących kodeksów sieci, zasad taryfowych ani krajowych procedur przyłączeniowych. Nie nakłada również bezpośrednio nowych obowiązków na OSD. Jego znaczenie polega na wyznaczeniu kierunku przyszłych działań legislacyjnych i regulacyjnych.
Z punktu widzenia OSD najważniejsze będą dalsze prace dotyczące:
- odrębnego wniosku legislacyjnego w sprawie opłat sieciowych;
- kodeksu sieci dotyczącego odpowiedzi odbioru;
- zmian kodeksu dotyczącego wymogów dla jednostek wytwórczych oraz kodeksu dotyczącego przyłączania odbioru;
- przeglądu rozporządzenia AFIR;
- wymagań technicznych dotyczących V2G i ładowania dwukierunkowego;
- późniejszych działań krajowych odnoszących się do taryf, inteligentnego opomiarowania, planowania sieci i procedur przyłączeniowych.
Plan należy zatem traktować jako istotną zapowiedź kierunku działań regulacyjnych Komisji, a nie jako akt, z którego bezpośrednio wynikają obowiązki operatorów.
Ogólnounijna reforma opłat sieciowych, inteligentnych sieci i kolejek przyłączeniowych
Celem projektu COM(2026) 600 final jest obniżenie kosztów systemu elektroenergetycznego oraz wspieranie elektryfikacji i cyfryzacji.
Projekt nie tworzy od podstaw nowych zasad taryfowych dotyczących elastyczności, inwestycji wyprzedzających, inteligentnych sieci, magazynów energii ani optymalizacji istniejącej infrastruktury. Rozwiązania te w znacznej części obowiązują już na podstawie art. 18 rozporządzenia2019/943. Projekt ma przede wszystkim nadać tym rozwiązaniom bardziej szczegółowy i wiążący charakter, zwiększyć przejrzystość oraz rozszerzyć zakres benchmarkingu OSD, a także umożliwić harmonizację metodyk taryfowych na poziomie Unii. Nowe lub istotnie rozbudowane są natomiast unijne ramy dotyczące wskaźników inteligentnych sieci, bardziej operacyjnych zasad wymiany danych sieciowych, minimalnych poziomów inteligentnego opomiarowania oraz zarządzania wnioskami przyłączeniowymi w przypadku niedoboru zdolności sieciowych.
Warto zwrócić uwagę na poniższe rozwiązania.
1) Szczególne reżimy taryfowe
Obowiązujące przepisy pozwalają już różnicować taryfy dystrybucyjne w zależności od profilu zużycia lub wytwarzania. Projekt rozwija to rozwiązanie, ustanawiając wyraźną podstawę do stosowania szczególnych reżimów taryfowych wobec określonych kategorii użytkowników sieci przesyłowych lub dystrybucyjnych. Jako przykłady wskazano przemysł energochłonny, centra danych i społeczności energetyczne. Warunkiem byłoby wykazanie przez organ regulacyjny, że profil poboru danej kategorii ma proporcjonalnie mniejszy albo większy wpływ na całkowite koszty sieci, przy zachowaniu zasady odzwierciedlania kosztów.
2) Finansowanie kosztów sieci
Projekt wprowadza szczegółową podstawę do częściowego pokrywania kosztów sieci ze środków państwowych w celu obniżenia opłat ponoszonych przez użytkowników systemu. Finansowanie w tym trybie musiałoby być niedyskryminacyjne i nie mogłoby bezpośrednio ani pośrednio uprzywilejowywać określonych kategorii użytkowników. Nie mogłoby również osłabiać zachęt do efektywnej eksploatacji i rozwoju sieci ani do dostosowywania zużycia przez użytkowników. Środki miałyby mieć charakter tymczasowy i pokrywać wyłącznie dodatkowe koszty działań przyspieszających dekarbonizację, elektryfikację procesów produkcyjnych i integrację rynku.
3) Przejrzystość taryf i porównywanie efektywności OSD
Obowiązujące prawo unijne już wymaga publikowania taryf lub metodyk ich kalkulacji oraz udostępniania szczegółowej metodyki i kosztów stanowiących podstawę kalkulacji taryf sieciowych. Projekt rozszerza zakres tych obowiązków i porządkuje sposób ich wykonywania, ustanawiając szczegółowy minimalny katalog informacji, które mają być publikowane przez organy regulacyjne albo, na ich żądanie, przez operatorów. Katalog obejmowałby m.in. nakłady inwestycyjne i koszty operacyjne, zwrot z kapitału i amortyzację, koszty strat, usług pomiarowych, usług pomocniczych, zarządzania ograniczeniami i redysponowania, roczne wartości taryf dla poszczególnych grup użytkowników oraz szczególne reżimy taryfowe wraz z uzasadnieniem.
Projekt wprowadza również ogólny obowiązek przeprowadzenia konsultacji publicznych przed ustaleniem albo zatwierdzeniem projektu metodyki taryfowej.
Nowym, wyraźnie sformalizowanym obowiązkiem byłoby natomiast krajowe porównywanie efektywności OSD i ich kosztów. Jeżeli w danym państwie działa więcej niż jeden OSD, organ regulacyjny miałby przeprowadzać takie porównanie z uwzględnieniem specyfiki krajowej. OSD byliby zobowiązani do przekazywania niezbędnych danych, a regulator miałby opublikować pierwszy raport po upływie 37 miesięcy od wejścia rozporządzenia w życie, a następnie publikować kolejne raporty co cztery lata.
4) Minimalne poziomy wdrożenia inteligentnego opomiarowania
Już obecnie przepisy unijne przewidują wdrażanie inteligentnego opomiarowania, a w przypadku pozytywnego wyniku analizy kosztów i korzyści – objęcia nim co najmniej 80% odbiorców. Projekt wprowadza jednak wspólny, niezależny od wyniku takiej analizy poziom minimalny: 50% wszystkich odbiorców końcowych do końca 2030 r. oraz 75% do końca 2033 r. Analiza kosztów i korzyści miałaby mieć zastosowanie dopiero do wdrożenia przekraczającego poziom 75%.
5) Zarządzanie kolejkami przyłączeniowymi
Obowiązujące rozporządzenie gwarantuje uczestnikom rynku dostęp do sieci na obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminacyjnych warunkach. Nie określa jednak wprost środków dotyczących dojrzałości projektów, spekulacyjnych wniosków ani priorytetyzacji kategorii użytkowników w przypadku niedoboru zdolności sieciowych.
W przypadku niedoboru dostępnych zdolności sieciowych organy regulacyjne mogłyby zatwierdzać środki służące:
- zniechęcaniu do składania spekulacyjnych wniosków o przyłączenie;
- zapewnieniu wystarczającego stopnia dojrzałości projektów ubiegających się o przyłączenie;
- nadawaniu pierwszeństwa określonym kategoriom użytkowników;
- ustalaniu priorytetów w ramach tej samej kategorii.
Projektowany przepis nie wskazuje wprost uwzględniania postępów projektów pozostających w kolejce. Kryterium postępu pojawia się w uzasadnieniu projektu, lecz w części normatywnej art. 18d wprost wymieniono spekulacyjny charakter wniosków i dojrzałość projektów.
Projekt nie zobowiązuje OSD do samodzielnego ustanowienia systemu priorytetów. Kompetencję do zatwierdzania środków i warunków otrzymałyby organy regulacyjne. OSD stosowaliby następnie przyjęte rozwiązania w prowadzonych postępowaniach przyłączeniowych.
Projekt nowego rozporządzenia taryfowego
17 lipca opublikowano projekt nowego rozporządzenia w sprawie sposobu kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną. Wydanie nowego aktu jest konieczne ze względu na wygaśnięcie przepisów przejściowych utrzymujących w mocy rozporządzenie taryfowe z 29 listopada 2022 r. Termin ten upływa w dniu 7 września.
Projekt w dużej części projekt zachowuje dotychczasowe rozwiązania regulacyjne dotyczące unkcjonowania rynku energii elektrycznej obowiązujące na mocy obecnego rozporządzenia. Jednocześnie przewidziano kilka istotnych zmian dotyczących taryf sieciowych i sposobu prowadzenia rozliczeń.
Odrębna grupa taryfowa dla największych odbiorców przemysłowych
Jedną z najważniejszych zmian jest utworzenie odrębnej grupy taryfowej dla dużych odbiorców przemysłowych. Przedsiębiorstwo zajmujące się przesyłaniem albo dystrybucją energii elektrycznej ma utworzyć taką grupę dla odbiorców końcowych, którzy łącznie posiadają miejsce dostarczenia energii elektrycznej przyłączone bezpośrednio do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym równym lub wyższym niż 110 kV oraz w odpowiednim okresie pobrali z sieci tego przedsiębiorstwa energetycznego i zużyli w tym obiekcie przemysłowym na własne potrzeby nie mniej niż 100 GWh energii elektrycznej.
Dla odbiorców spełniających te warunki przewiduje się stosowanie stawek w wysokości nie niższej niż 50% składnika zmiennego stawki sieciowej oraz w wysokości nie niższej niż 90% składnika stałego stawki sieciowej obowiązujących we właściwej wielostrefowej grupie taryfowej.
Strefowa opłata jakościowa
Projekt zmienia również sposób kalkulacji opłaty jakościowej. OSP różnicuje stawkę z uwzględnieniem podziału doby i roku na strefy i okresy czasowe. Przy ustalaniu poszczególnych stawek OSP ma uwzględniać w szczególności
- zróżnicowanie kosztów zakupu energii elektrycznej, kosztów jej bilansowania oraz kosztów zakupu usług systemowych i rezerw mocy,
- poziom zapotrzebowania na energię elektryczną w systemie elektroener-getycznym, dostępność rezerw mocy oraz ograniczenia systemowe oraz
- potrzebę zwiększania zużycia w okresach niskiego zapotrzebowania, a także wykorzystania nadwyżek generacji w krajowym systemie elektroenergetycznym.
Dla odbiorców końcowych wskazanych w art. 89a ust. 1 pkt 1 ustawy o rynku mocy OSP będzie mógł ustalić stawkę opłaty jakościowej jako jednostrefową.
Rezygnacja z opłaty abonamentowej w dystrybucji i wprowadzenie jej w taryfie obrotu
Istotną zmianą o charakterze deregulacyjnym jest rezygnacja z opłaty abonamentowej w części dystrybucyjnej rachunku za energię elektryczną. Koszty związane z obsługą układów pomiarowych mają zostać przeniesione do składnika stałego stawki sieciowej.
Stawkę taką przewidziano natomiast w taryfie przedsiębiorstwa obrotu. Opłata ta będzie kalkulowana na podstawie planowanych kosztów uzasadnionych obejmujących koszty uzasadnione wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie obrotu energią elektryczną, w tym koszty obsługi handlowej. Według zasadnienia zmiana nie powinna zwiększyć liczby pozycji na rachunku odbiorcy korzystającego z umowy kompleksowej:
Opłata solidarnościowa dla linii bezpośredniej
Projekt wykonuje również delegację ustawową dotyczącą opłat związanych z dostarczaniem energii elektrycznej linią bezpośrednią.
Informowanie o rozliczeniach na podstawie rzeczywistych odczytów
Nowym obowiązkiem sprzedawcy będzie przekazywanie odbiorcy wyposażonemu w licznik zdalnego odczytu informacji o możliwości przejścia na rozliczenia według rzeczywistego zużycia. W przypadku zainstalowania licznika zdalnego odczytu, sprzedawca energii elektrycznej będzie zobowiązany do poinformowania odbiorcy końcowego o możliwości przejścia na rozliczenie według rzeczywistych odczytów urządzeń pomiarowo-rozliczeniowych.
Przepisy przejściowe
Projekt przewiduje, że nowe rozwiązania dotyczące grupy taryfowej dla dużych odbiorców przemysłowych oraz strefowej opłaty jakościowej będą stosowane do taryf zatwierdzanych od 1 stycznia 2027 r.
Przedsiębiorstwa energetyczne obsługujące ponad 100 tys. odbiorców będą natomiast zobowiązane do szybkiego dostosowania obowiązujących taryf tj. w terminie 14 dni od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia zobowiązane są przedłożyć Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki wnioski o zmianę tych taryf w celu ich dostosowania do przepisów niniejszego rozporządzenia.
Rozporządzenie ma wejść w życie następnego dnia po ogłoszeniu.
Kolejny etap wdrażania CSIRE
1 lipca rozpoczął się trzeci etap przyłączania profesjonalnych uczestników rynku do Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii (CSIRE).
Równocześnie 1 lipca zaczęła obowiązywać wersja certyfikacyjna Release 3.0. Podmioty, które uzyskały certyfikat dla wcześniejszej wersji komunikacji z CSIRE, powinny dokonać aktualizacji zgodnie z nowymi standardami technicznymi, aby utrzymać możliwość prawidłowej wymiany komunikatów.
Status prac legislacyjnych
W numerze 5/2026 „Paragrafu w sieci” omawialiśmy projekt zmian w ustawie o odnawialnych źródłach energii, natomiast w numerze 6/2026 projekt dotyczący przepisów przejściowych pakietu sieciowego. W lipcu oba projekty przeszły do kolejnych etapów prac parlamentarnych.
15 lipca projekt zmian w ustawie o odnawialnych źródłach energii został wniesiony do Sejmu jako druk sejmowy nr 2821. Jego najważniejszym elementem jest wprowadzenie systemu wsparcia dla wytwarzania biometanu w instalacjach o mocy przekraczającej 1 MW. Projekt obejmuje również rozwiązania dotyczące bezpośrednich rurociągów biogazu i biometanu oraz zmianę warunków uczestnictwa wybranych instalacji biogazowych i biomasowych w systemie aukcyjnym. Z perspektywy elektroenergetycznych OSD istotne pozostają zmiany dotyczące spółdzielni energetycznych i prosumentów, w tym usprawnienie procedur związanych z funkcjonowaniem spółdzielni oraz doprecyzowanie zasad rozliczenia depozytu prosumenckiego w przypadku zmiany sprzedawcy energii.
31 lipca 2026 r. Sejm uchwalił ustawę dotyczącą przepisów przejściowych pakietu sieciowego, procedowaną wcześniej jako druk sejmowy nr 2750. Ustawa ma usunąć wątpliwości dotyczące stosowania części nowych zasad przyłączeniowych do postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy z 13 marca 2026 r. Została przekazana Senatowi, który na dzień zamknięcia numeru nie podjął jeszcze uchwały. Przyjęte rozwiązania pozostają istotne dla OSD prowadzących postępowania przyłączeniowe znajdujące się na różnych etapach zaawansowania.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
