Nowe obowiązki operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) w projekcie nowelizacji ustawy o OZE i prawa energetycznego
Projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (ustawa o OZE) oraz niektórych innych ustaw z 24 kwietnia 2026 r. przewiduje szereg zmian istotnych dla operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD), przede wszystkim operatorów systemów dystrybucyjnych elektroenergetycznych. Część z nich wynika z implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 (RED III), której jednym z głównych celów jest przyspieszenie rozwoju odnawialnych źródeł energii (OZE), uproszczenie procedur administracyjnych oraz lepsza integracja sektorów energii elektrycznej, ciepła i chłodu. Projekt obejmuje jednak nie tylko klasyczne ułatwienia inwestycyjne, lecz także nowe obowiązki operacyjne, weryfikacyjne i planistyczne dla OSD.
Szybsze wydawanie warunków przyłączenia
Jedną z najistotniejszych zmian dla OSD jest modyfikacja terminów wydawania warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej (art. 7 ust. 8g ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, dalej: Prawo energetyczne).
Obecnie przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej jest obowiązane wydać warunki przyłączenia w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku przez podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej biogazowni rolniczej o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 2 MW, spełniającej warunki określone w ustawie o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych, a także ich funkcjonowaniu (art. 7 ust. 8g pkt 6 Prawa energetycznego).
Projekt zakłada objęcie 90-dniowym terminem również wniosków o zwiększenie łącznej mocy zainstalowanej instalacji OZE o nie więcej niż 15 proc. (projektowany art. 7 ust. 8g pkt 6 Prawa energetycznego). Warunek jest jednak podwójny: zwiększenie mocy nie może prowadzić do zagrożenia bezpieczeństwa pracy sieci elektroenergetycznej ani do zmiany parametrów technicznych tej sieci. Projekt wyłącza też przypadki, które już obecnie podlegają krótszym terminom wynikającym z innych jednostek redakcyjnych tego przepisu (art. 7 ust. 8g pkt 1–3 i 7 Prawa energetycznego).
Drugą zmianą jest dodanie 14-dniowego terminu na wydanie warunków przyłączenia dla określonych pomp ciepła (projektowany art. 7 ust. 8g pkt 8 Prawa energetycznego). Termin ten ma dotyczyć pomp ciepła o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 12 kW, a także pomp o mocy większej niż 12 kW i nie większej niż 50 kW, jeżeli co najmniej 60 proc. mocy zainstalowanej elektrycznej pompy ciepła objętej wnioskiem stanowi moc zainstalowana elektryczna mikroinstalacji należącej do prosumenta.
Także w tym przypadku projekt przewiduje istotne ograniczenia. Przyłączenie pompy ciepła do sieci elektroenergetycznej nie może prowadzić do zagrożenia bezpieczeństwa pracy tej sieci, zmiany jej parametrów technicznych ani konieczności budowy, przebudowy lub modernizacji przyłącza. Przepis ten nie ma być stosowany do pomp ciepła przyłączanych na obszarach form ochrony zabytków oraz na obszarach obiektów ujętych w wykazie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa.
W praktyce oznacza to, że operatorzy będą musieli szybciej klasyfikować wnioski i sprawniej oceniać, czy dana sprawa mieści się w preferencyjnym reżimie terminowym. Największe znaczenie operacyjne może mieć nie sam termin, lecz konieczność szybkiej oceny technicznej, czy dana inwestycja rzeczywiście nie ingeruje w parametry pracy sieci.
„Milcząca zgoda” w ocenie formalnej wniosku
Projekt wprowadza mechanizm formalnego domknięcia etapu oceny kompletności wniosku o określenie warunków przyłączenia instalacji OZE (projektowane art. 7 ust. 8gb–8gd Prawa energetycznego).
Jeżeli wniosek nie spełnia wymogów formalnych albo został złożony niezgodnie z właściwym wzorem, przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw lub energii ma wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku. Brak wezwania w tym terminie ma skutkować przyjęciem, że wniosek spełnia wymogi formalne. Na wniosek podmiotu ubiegającego się o przyłączenie OSD ma też pisemnie potwierdzać spełnienie wymogów formalnych.
To rozwiązanie istotnie przesuwa ciężar organizacyjny na operatorów. Jeżeli OSD nie stwierdzi braków formalnych w terminie 30 dni, utraci możliwość powoływania się na nie na tym etapie. W konsekwencji konieczne może być dostosowanie procedur kancelaryjnych i technicznych tak, aby już po wpływie wniosku możliwa była szybka ocena jego kompletności.
Zdjęcie: Adobe Stock, Rifqi
Nowa rola OSD w systemie gwarancji pochodzenia
Projekt gruntownie przebudowuje system gwarancji pochodzenia. Kompetencje w zakresie wydawania gwarancji mają zostać przeniesione z Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes URE) na operatora rejestru gwarancji pochodzenia, którym ma być podmiot prowadzący giełdę towarową albo rynek regulowany na terytorium RP. Projekt definiuje też rejestr gwarancji pochodzenia jako system eleinformatyczny służący m.in. do wydawania, uznawania, obrotu i umarzania gwarancji.
Dla OSD kluczowe znaczenie ma nowy obowiązek weryfikacji wniosków o wydanie gwarancji pochodzenia w zakresie energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci (projektowany art. 121a ustawy o OZE). Weryfikacji ma dokonywać operator systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego albo operator systemu przesyłowego (OSP), na którego obszarze działania została przyłączona instalacja OZE. Weryfikacja ma obejmować określone dane zawarte we wniosku.
Projekt przewiduje krótki termin na dokonanie tej czynności. OSD ma przekazać operatorowi rejestru gwarancji pochodzenia informację o wyniku weryfikacji oraz potwierdzenie ilości energii elektrycznej wprowadzonej do sieci w terminie 15 dni od dnia złożenia wniosku. Potwierdzenie ma być ustalane na podstawie wskazań urządzeń pomiarowo-rozliczeniowych.
Projekt przyznaje OSD dostęp do rejestru gwarancji pochodzenia w celu weryfikacji danych zawartych we wnioskach (projektowany art. 125² ust. 2 pkt 1 ustawy o OZE). Jednocześnie podmioty mające dostęp do rejestru, w tym operatorzy systemów, będą zobowiązane do zapewnienia ochrony informacji przed działaniami zagrażającymi poufności, integralności, dostępności i autentyczności danych.
Z perspektywy OSD jest to istotna zmiana funkcjonalna. Operator nie będzie jedynie podmiotem posiadającym dane pomiarowe, lecz formalnym uczestnikiem procedury wydawania gwarancji pochodzenia.
Cable pooling i opomiarowanie instalacji współdzielących przyłącze
Projekt doprecyzowuje zasady korzystania z systemów wsparcia przez instalacje OZE przyłączane w formule współdzielenia przyłącza (cable pooling) (m.in. art. 70a, art. 71 i art. 75 ustawy o OZE).
Przewiduje, że w określonych przypadkach nie będzie wymagane posiadanie wyodrębnionego zespołu urządzeń służących do wyprowadzania mocy wyłącznie z danej instalacji, jeżeli instalacje są przyłączone lub planowane do przyłączenia w trybie współdzielenia przyłącza (art. 7 ust. 1f Prawa energetycznego). Warunkiem ma być jednak to, aby w jednym miejscu przyłączenia znajdowały się wyłącznie instalacje OZE.
Jednocześnie każda z instalacji OZE przyłączonych w takim modelu ma być wyposażona – przed układem pomiarowo-rozliczeniowym zainstalowanym w miejscu przyłączenia do sieci – w układ pomiarowo-ozliczeniowy rejestrujący ilość energii elektrycznej wyprowadzonej wyłącznie z tej instalacji.
Zmiana ta ma znaczenie praktyczne dla OSD, ponieważ zwiększa wagę prawidłowego przypisania danych pomiarowych do poszczególnych instalacji. Nawet jeżeli kilka instalacji korzysta ze wspólnego przyłącza, dane muszą pozwalać na rozdzielenie wolumenów energii na poziomie każdej instalacji. W uzasadnieniu wskazano, że celem zmian jest umożliwienie korzystania z systemów wsparcia przez instalacje przyłączane w formule współdzielenia przyłącza (cable pooling) oraz zwiększenie wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej.
Planowanie sieci i integracja z ciepłownictwem
Projekt zmienia zasady oceny potencjału systemów ciepłowniczych i chłodniczych przez OSD elektroenergetycznych (art. 10d Prawa energetycznego). OSD elektroenergetyczny będzie oceniał ten potencjał m.in. w zakresie magazynowania ciepła pochodzącego z nadwyżek energii elektrycznej z OZE. Ocena ma również określać warunki umożliwiające efektywne rynkowo wykorzystanie tego potencjału.
Uzasadnienie wskazuje, że projektowane rozwiązanie ma służyć wykonaniu obowiązków wynikających z dyrektywy RED III (art. 24 ust. 8 dyrektywy RED III). Chodzi o koordynację między operatorami systemów ciepłowniczych i chłodniczych a operatorami systemu przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej, tak aby możliwe było świadczenie usług bilansujących, magazynowania oraz innych usług elastyczności, w tym odpowiedzi odbioru, na rynkach energii elektrycznej.
Powiązana zmiana dotyczy obowiązków planistycznych przedsiębiorstw energetycznych (art. 16 Prawa energetycznego). Projekt zakłada dodanie do katalogu dokumentów uwzględnianych przy sporządzaniu planów rozwoju także oceny potencjału systemów ciepłowniczych lub chłodniczych (art. 10d ust. 1 Prawa energetycznego). W przypadku OSD elektroenergetycznych oznacza to konieczność powiązania planowania rozwoju sieci z potencjałem elastyczności po stronie systemów ciepłowniczych i chłodniczych.
Projekt przewiduje również krótkie terminy dostosowawcze. OSD mają dostosować oceny potencjału w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy (art. 41 ustawy zmieniającej). Z kolei OSD oraz OSP mają dostosować plany rozwoju do nowego wymogu w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy (art. 43 ustawy zmieniającej).
Ułatwienia środowiskowe dla inwestycji sieciowych
Rozważa się wprowadzenie rozwiązania istotnego dla rozbudowy i modernizacji sieci elektroenergetycznych służących integracji instalacji OZE z systemem elektroenergetycznym (projektowany art. 160p ustawy o OZE). Jeżeli taki projekt podlega ocenie oddziaływania na środowisko albo wymaga ustalenia, czy taka ocena jest konieczna, analiza ma być ograniczona do potencjalnego wpływu wynikającego z rozbudowy lub modernizacji w porównaniu z istniejącą infrastrukturą sieciową. Celem regulacji jest ograniczenie zakresu procedury środowiskowej dla projektów wzmacniających sieć elektroenergetyczną, jeżeli wzmocnienie to jest wymagane dla włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego. Rozwiązanie nie oznacza zatem automatycznego zwolnienia inwestycji sieciowych z procedur środowiskowych, lecz zawężenie zakresu badania tam, gdzie procedura taka pozostaje wymagana.
Projekt ustawy deregulacyjnej w zakresie energetyki – nowe obowiązki operacyjne OSD
Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki został zgłoszony przez Radę Ministrów, wpłynął do Sejmu 8 maja 2026 r., następnie 29 maja 2026 r. po trzecim czytaniu na posiedzeniu Sejmu projekt ten został przekazany Prezydentowi i Marszałkowi Sentu. Projekt ma charakter przekrojowy i obejmuje przede wszystkim zmiany w Prawie energetycznym, ustawie o OZE, ustawie o zapasach oraz ustawie o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji. Z uzasadnienia wynika, że zasadniczym celem projektu jest uproszczenie regulacji oraz lepsze dostosowanie ich do potrzeb odbiorców i przedsiębiorców, przy czym część rozwiązań jest efektem prac Rządowego Zespołu ds. Deregulacji, a część – prac zespołu zajmującego się transformacją ciepłownictwa. Projekt ustawy deregulacyjnej przewiduje także zmiany istotne dla OSD elektroenergetycznych. Mają one przede wszystkim charakter operacyjny i informacyjny: z jednej strony dotyczą przewidywalności instalowania układów pomiarowo-rozliczeniowych u odbiorców, z drugiej – udziału OSD w przekazywaniu danych niezbędnych do ustalania udziału energii elektrycznej z OZE w krajowym systemie elektroenergetycznym (KSE).
Instalacja układów pomiarowo-rozliczeniowych
Pierwsza zmiana dotyczy terminu instalowania układów pomiarowo-rozliczeniowych. Po otrzymaniu od sprzedawcy informacji o zawarciu umowy sprzedaży albo kompleksowej umowy sprzedaży energii elektrycznej przedsiębiorstwo energetyczne prowadzące działalność
w zakresie przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej będzie zobowiązane niezwłocznie skontaktować się z odbiorcą w celu ustalenia daty instalacji układu pomiarowo-rozliczeniowego. Instalacja powinna nastąpić w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia otrzymania tej informacji od sprzedawcy (projektowany art. 7 ust. 25 Prawa energetycznego).
W praktyce oznacza to ustawowe powiązanie procesu sprzedażowego z obowiązkami operatora w zakresie uruchomienia pomiaru po stronie odbiorcy. Znaczenie będzie miała więc nie tylko organizacja pracy OSD, lecz także sprawność przekazywania informacji między sprzedawcą a operatorem.
Raportowanie danych o OZE
Druga zmiana wiąże się z elektryfikacją ciepłownictwa i projektowanymi zasadami kwalifikowania ciepła wytwarzanego w kotłach elektrycznych jako ciepła pochodzącego z OZE. Jeżeli kocioł elektryczny będzie zasilany energią elektryczną pobieraną z KSE, udział energii z OZE ma być ustalany na podstawie procentowego udziału energii elektrycznej z OZE w KSE w roku poprzednim. Informację tę będzie co roku publikował OSP (projektowany art. 116 ust. 1d ustawy o OZE).
W tym mechanizmie istotną funkcję otrzymają OSD elektroenergetyczni. Będą oni zobowiązani do przekazywania OSP danych o ilości energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci przez instalacje OZE przyłączone do sieci dystrybucyjnej oraz danych o ilości energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci przez wszystkie źródła energii przyłączone do tej sieci (projektowany art. 116 ust. 1e ustawy o OZE). W przypadku OSD, których sieci nie mają bezpośredniego połączenia z siecią przesyłową, dane mają być przekazywane za pośrednictwem OSD posiadających takie połączenie.
Projekt przewiduje również szczególne terminy dla pierwszego wykonania tego obowiązku. OSD elektroenergetyczni mają po raz pierwszy przekazać informacje za rok poprzedzający rok wejścia w życie ustawy w terminie 45 dni od dnia jej wejścia w życie. Natomiast OSD, których sieć dystrybucyjna nie posiada bezpośrednich połączeń z siecią przesyłową, mają przekazać dane do właściwych OSD posiadających takie połączenia w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy. OSP ma opublikować pierwszą informację o udziale energii elektrycznej z OZE w KSE w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy (art. 11 ust. 1–2 projektu).
Łącznie zmiany te pokazują, że projekt zwiększa rolę OSD jako podmiotów odpowiedzialnych nie tylko za fizyczne funkcjonowanie sieci, lecz także za sprawne uruchamianie pomiaru i dostarczanie danych wykorzystywanych w szerszych mechanizmach transformacji energetycznej.
Przegląd orzecznictwa
Na uwagę OSD zasługuje wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 30 marca 2026 r. (sygn. akt IX Ca 1508/25), dotyczący dochodzenia opłaty za pobór energii elektrycznej bez zawartej umowy. Orzeczenie jest istotne nie dlatego, że definitywnie przesądza odpowiedzialność odbiorcy, lecz dlatego, że porządkuje kilka praktycznych zagadnień dowodowych.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że dla oceny nielegalnego poboru energii elektrycznej decydujące znaczenie ma identyfikacja konkretnego punktu poboru energii, a nie sam adres wskazany w umowie. Sąd podkreślił również, że przed oceną przedawnienia konieczne jest ustalenie, czy w spornym okresie pobór następował na podstawie obowiązującej umowy, czy też bez jakiegokolwiek tytułu prawnego. Istotne jest także zastrzeżenie, że w przypadkach poboru energii po rozwiązaniu stosunku umownego sytuacja prawna nie jest automatycznie jednoznaczna, ponieważ w określonych okolicznościach może pojawić się argument dorozumianego zawarcia umowy. Jednocześnie sąd przypomniał, że ustalenie nielegalnego poboru energii nie wymaga badania winy podmiotu pobierającego energię w znaczeniu subiektywnym, lecz opiera się na obiektywnym stwierdzeniu poboru bez podstawy prawnej.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
