Nowy projekt rozporządzenia systemowego
Ministerstwo Energii opublikowało w maju na stronie Rządowego Centrum Legislacji nowy Projekt rozporządzenia Ministra Energii w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. Celem projektu jest dostosowanie zasad pracy systemu elektroenergetycznego do rzeczywistości, w której coraz większa część energii powstaje nie w dużych jednostkach centralnych, lecz w źródłach odnawialnych przyłączonych do sieci dystrybucyjnych.
Projektowane przepisy mają zastąpić obowiązujące rozporządzenie z dnia 22 marca 2023 r. Nowy akt wykonawczy nie ogranicza się jednak do technicznego odtworzenia dotychczasowych regulacji. W kilku obszarach istotnie zmienia akcenty regulacyjne, zwłaszcza w zakresie roli operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD), usług elastyczności, rynku bilansującego oraz zarządzania ograniczeniami systemowymi.
Projektowane przepisy ujmują zmianę modelu zarządzania ograniczeniami systemowymi przede wszystkim przez określenie nowych obowiązków operatorów. Zmiany koncentrują się na identyfikacji i analizie ograniczeń systemowych. OSP będzie prowadzić analizy dotyczące sieci przesyłowej i koordynowanej sieci 110 kV, natomiast OSD ma identyfikować ograniczenia w sieci dystrybucyjnej, w szczególności te, które są istotne dla świadczenia usług bilansujących przez jednostki grafikowe z zasobów przyłączonych do jego sieci.
Istotne znaczenie ma również to, że projektodawcy przesądzili, że OSD zarządza ograniczeniami sieciowymi w promieniowej sieci dystrybucyjnej w ramach ciągłego planowania pracy tej sieci. Planowanie ma być inicjowane dla danej doby nie później niż w 9. dobie przed tą dobą i prowadzone w kolejnych iteracjach zgodnie z harmonogramem określonym w IRiESD, z uwzględnieniem harmonogramu zarządzania ograniczeniami sieciowymi określonego w IRiESP.
Projekt wskazuje również środki, z których OSD może korzystać przy usuwaniu ograniczeń w promieniowej sieci dystrybucyjnej. Są to środki topologiczne, usługi elastyczności oraz jednostronne redysponowanie nierynkowe. Tym samym projektowane rozporządzenie wyraźnie wiąże zarządzanie ograniczeniami sieciowymi z aktywnym wykorzystywaniem zasobów przyłączonych do sieci dystrybucyjnej.
Uzupełnieniem tego mechanizmu są zasady określające pozyskiwanie i aktywację usług elastyczności przez OSD. Usługi te mają polegać na zmianie poboru albo wprowadzania mocy czynnej względem profilu odniesienia i mogą być wykorzystywane przez OSD m.in. na potrzeby zarządzania ograniczeniami sieciowymi w sieci dystrybucyjnej, z wyłączeniem koordynowanej sieci 110 kV.
Znaczenie praktyczne ma także regulacja porządkująca relację między korzystaniem z usług elastyczności, planami pracy zasobów i bilansowaniem. Korzystanie przez OSD z usług elastyczności po zamknięciu bramki rynku dnia następnego ma podlegać koordynacji z OSP na zasadach określonych w projekcie rozporządzenia. Jednocześnie projekt utrzymuje zasadę pierwszeństwa OSD, który korzysta z zasobów przyłączonych do jego sieci w pierwszej kolejności na potrzeby zarządzania ograniczeniami sieciowymi i zapewnienia lokalnego bezpieczeństwa pracy. W rezultacie projektowane przepisy nie ograniczają się do technicznego opisania ograniczeń systemowych. Tworzą model, w którym OSD ma samodzielnie identyfikować ograniczenia w sieci dystrybucyjnej, planować pracę tej sieci z odpowiednim wyprzedzeniem, korzystać z usług elastyczności i redysponowania nierynkowego oraz koordynować te działania z OSP, gdy wymaga tego wpływ na pracę całego systemu elektroenergetycznego.
Bardzo istotną nowością jest uwzględnienie w projekcie katalogu usług elastyczności oraz procedura dopuszczenia do świadczenia tych usług.
Projekt nowelizacji tzw. ustawy sieciowej
Komisja do Spraw Deregulacji przyjęła projekt ustawy nowelizującej ustawę z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (ustawa zmieniająca). Nowelizacja dotyczy tzw. ustawy sieciowej (UC84) i ma przede wszystkim doprecyzować oraz uporządkować jej przepisy przejściowe.
Projektodawca chce usunąć wątpliwości interpretacyjne, które powstały na tle przepisów przejściowych, w szczególności w związku z 6-miesięcznym vacatio legis. W jego ocenie obecne brzmienie ustawy może prowadzić do rozbieżności przy ustalaniu terminów wykonania obowiązków przez podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci albo podmioty, które zawarły już umowy o przyłączenie.
Zakres zmian obejmuje przede wszystkim przepisy dotyczące zaliczek na poczet opłaty za przyłączenie, zabezpieczeń oraz realizacji tzw. kamieni milowych w procesach przyłączeniowych. Nowelizacja dotyczy art. 9, 11, 13, 14 i 38 ustawy zmieniającej.
Jedno z kluczowych założeń sprowadza się do zastąpienia odwołań do „dnia wejścia w życie ustawy” konkretnymi datami. W tym celu projektodawca wskazuje m.in. 30 kwietnia 2026 r., 30 czerwca 2026 r., 30 października 2026 r. oraz 30 kwietnia 2027 r. Takie rozwiązanie ma ograniczyć spory o to, które podmioty muszą wykonać obowiązki z przepisów przejściowych oraz w jakich terminach powinny je wykonać.
W zakresie zaliczek projektodawca doprecyzowuje zasady ich uzupełniania na poczet opłaty za przyłączenie. W odniesieniu do zabezpieczeń proponuje limit 3 mln zł, gdy podmiot składa zabezpieczenie w wysokości jednej czwartej kwoty bazowej. Dla zabezpieczenia w wysokości połowy tej kwoty projekt przewiduje limit 6 mln zł.
Zmiany obejmują także skutki niewniesienia zabezpieczenia. W określonych przypadkach niewniesienie zabezpieczenia ma doprowadzić do wygaśnięcia umowy o przyłączenie z mocy prawa, a nie do utraty ważności warunków przyłączenia.
Regulacja doprecyzowuje też terminy realizacji tzw. kamieni milowych, w tym obowiązek poinformowania o uzyskaniu pozwolenia na budowę. Również w tym zakresie projektodawca posługuje się konkretnymi datami.
Nowelizacja zmienia ponadto termin wejścia w życie wybranych przepisów przejściowych. Przepisy te mają wejść w życie 30 czerwca 2026 r., z mocą od 30 kwietnia 2026 r., natomiast sama nowelizacja ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu.
Według uzasadnienia projekt nie wprowadza nowych obowiązków merytorycznych. Projektodawca zakłada, że nowelizacja uporządkuje i ujednolici stosowanie przepisów ustawy sieciowej oraz ograniczy niepewność regulacyjną po stronie inwestorów OZE, magazynów energii oraz operatorów systemów elektroenergetycznych.
Repowering farm wiatrowych bez decyzji środowiskowej
Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie z 26 maja 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Nowelizacja dotyczy przede wszystkim instalacji wykorzystujących siłę wiatru do wytwarzania energii elektrycznej i ma ułatwić modernizację istniejących farm wiatrowych, czyli tzw. repowering.
Zmiana zakłada, że inwestorzy w określonych przypadkach będą mogli przeprowadzić rozbudowę, przebudowę lub montaż instalacji wiatrowych bez konieczności uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Dotyczy to przedsięwzięć, które zwiększą zainstalowaną łączną moc nominalną określoną w dotychczasowej decyzji środowiskowej o nie więcej niż 30%.
Rozporządzenie wprowadza jednak kilka istotnych ograniczeń. Inwestor nie będzie mógł zwiększyć liczby instalacji. Nie będzie mógł także zmienić lokalizacji instalacji w promieniu większym niż 150 m od osi istniejącej wieży. Dodatkowo oś wieży musi znajdować się albo musi zostać zlokalizowana w odległości nie mniejszej niż 250 m od granicy lasu.
Nowelizacja zachowuje również próg 100 MW łącznej mocy nominalnej instalacji. Jeżeli przedsięwzięcie osiągnie ten próg, inwestor nie skorzysta z uproszczenia i będzie musiał liczyć się z obowiązkiem przeprowadzenia procedury środowiskowej na zasadach właściwych dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko.
W praktyce zmiana może przyspieszyć modernizację istniejących farm wiatrowych. Inwestorzy zyskają możliwość zwiększenia mocy istniejących instalacji bez pełnej procedury środowiskowej, o ile utrzymają inwestycję w granicach określonych w rozporządzeniu. Regulacja nie znosi więc kontroli środowiskowej w całości, ale ogranicza ją w przypadku modernizacji o relatywnie ograniczonym zakresie.
Projekt ustawy o dzierżawie rolniczej
Opublikowany został projekt ustawy o dzierżawie rolniczej (wersja z 9 czerwca br.). Projekt ma kompleksowo uregulować zasady zawierania, wykonywania i rozwiązywania umów dzierżawy nieruchomości rolnych oraz gospodarstw rolnych.
Projektodawca proponuje wyodrębnienie dwóch kategorii umów: krótkoterminowych, zawieranych na okres nie dłuższy niż 8 lat, oraz długoterminowych, zawieranych na okres od ponad 8 do 30 lat. Umowa dzierżawy rolniczej ma wymagać szczególnej formy, m.in. aktu notarialnego, formy pisemnej z urzędowym poświadczeniem daty albo formy elektronicznej.
Istotne znaczenie ma również obowiązek sporządzenia protokołu wydania przedmiotu dzierżawy. Protokół ma opisywać stan nieruchomości, budynków, urządzeń, inwentarza lub zasiewów. Brak takiego dokumentu może mieć znaczenie dowodowe przy późniejszych sporach między stronami.
Projekt reguluje także zasady płatności czynszu, rozliczania nakładów, poddzierżawy, zmiany dzierżawcy i wydzierżawiającego oraz skutki śmierci dzierżawcy. W przypadku zbycia przedmiotu dzierżawy nabywca ma wstępować w prawa i obowiązki wydzierżawiającego.
W praktyce projekt może zwiększyć stabilność długoterminowych stosunków dzierżawnych, ale jednocześnie sformalizuje „obrót dzierżawą rolniczą”. Znaczenie będą miały zwłaszcza wymogi dotyczące formy umowy, dokumentowania stanu nieruchomości oraz rozliczania nakładów po zakończeniu dzierżawy.
Przegląd orzecznictwa
Warto odnotować wyrok Sądu Najwyższego z 28 maja 2026 r., dotyczący odpowiedzialności karnej za nielegalny pobór energii elektrycznej (sygn. akt. I KK 113/26).
Sprawa dotyczyła oskarżonego, który miał pobierać energię elektryczną mimo braku zawartej umowy na jej dostarczanie. Sąd Rejonowy warunkowo umorzył wobec niego postępowanie, jednak Prokurator Generalny wniósł kasację na niekorzyść oskarżonego. Sąd Najwyższy uwzględnił kasację i uchylił wyrok. Kluczowe znaczenie miało to, że w chwili orzekania oskarżony był już prawomocnie skazany za inne przestępstwo umyślne. W takiej sytuacji nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek warunkowego umorzenia postępowania, czyli brak wcześniejszej karalności za przestępstwo umyślne.
Sąd Najwyższy podkreślił, że warunkowe umorzenie postępowania jest rozwiązaniem przeznaczonym dla sprawców, których czyn ma charakter incydentalny i wobec których można postawić pozytywną prognozę kryminologiczną. Brak aktualnej wiedzy sądu o wcześniejszym skazaniu oskarżonego nie usuwa wady orzeczenia, ponieważ uprzednia karalność ma charakter obiektywny.
Z perspektywy sektora energetycznego wyrok jest interesujący, ponieważ pokazuje praktyczny wymiar spraw dotyczących nielegalnego poboru energii. Samo rozstrzygnięcie nie dotyczy zasad rozliczeń taryfowych ani odpowiedzialności cywilnej odbiorcy, ale przypomina, że nielegalny pobór energii może prowadzić również do odpowiedzialności karnej, a zastosowanie środków probacyjnych wymaga ścisłego spełnienia przesłanek ustawowych.
Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują:
r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska z Kancelarii Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.
